Dodatki i świadczenia przysługujące do świadczeń emerytalno-rentowych

Do emerytury,  renty z tytułu niezdolności do pracy, renty z tytułu wypadku przy pracy albo przy wykonywaniu innej działalności niż zatrudnienie, renty z tytułu wypadku w drodze do pracy lub z pracy, renty z tytułu choroby zawodowej, renty szkoleniowej, renty rodzinnej - przysługują następujące dodatki i świadczenia pieniężne:

• dodatek pielęgnacyjny -  przyznawany osobie, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia - na podstawie  art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

  Dodatek pielęgnacyjny przyznawany jest - na wniosek zainteresowanego - na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (komisji lekarskiej ZUS), ustalającego całkowitą niezdolność do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. 

  Dla osoby, która ukończyła 75 lat życia, dodatek pielęgnacyjny przyznawany jest przez organ rentowy z urzędu.    

  Kwotę dodatku pielęgnacyjnego podwyższa się przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent od miesiąca, w którym przeprowadzana jest waloryzacja.

• dodatek dla sierot zupełnych przysługuje do renty rodzinnej, do której  uprawniona jest sierota zupełna - na podstawie art. 76 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

  W przypadku, gdy do renty rodzinnej uprawniona jest więcej niż jedna sierota zupełna - dodatek dla sierot zupełnych przyznawany jest i wypłacany dla każdej z tych sierot.

  Kwota dodatku dla sierot zupełnych podlega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent od miesiąca, w którym przeprowadzana jest waloryzacja.

• dodatek kombatancki oraz dodatek kompensacyjny -  w wysokości 15 % dodatku kombatanckiego - przyznawany kombatantom i innym osobom uprawnionym, pobierającym emeryturę lub rentę - na podstawie  art. 15 (dodatek kombatancki) i art. 20 ust. 2  pkt 2 (dodatek kompensacyjny) ustawy z  dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących  ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze  zm.), zwanej  dalej ustawą kombatancką.

W myśl przepisów  ustawy kombatanckiej - kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa kombatancka wprowadza  następujące pojęcia:

I.  Działalność kombatancka (art. 1 ust. 2), za którą  uznaje się, między innymi:

• pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie,
• pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945,
• pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej,
• pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,

II. Działalność równorzędna z działalnością kombatancką (art. 2), za którą uznaje się, między innymi:

• pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956,
• udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych,
• prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży,
• czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu,
• poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych.

III. Okresy zaliczane do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z  działalnością kombatancką (art. 3), którymi są okresy przebywania:

• w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w części I,
• w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w części I i II.

IV. Represje, którymi, w rozumieniu ustawy (art. 4), są okresy przebywania:

• z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

 - w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

 -  w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

-   w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

• z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach,
• z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

-  w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

            - na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR,

• w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Przepisy ustawy kombatanckiej  mają zastosowanie także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Dodatek kombatancki oraz dodatek kompensacyjny są przyznawane  na podstawie zaświadczenia Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Dodatek kompensacyjny może być przyznany także wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych - na podstawie zaświadczenia Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, potwierdzającego uprawnienia jako członka rodziny.

W przypadku zbiegu prawa do więcej  niż jednego świadczenia emerytalno-rentowego, przysługuje jeden dodatek kombatancki i jeden dodatek kompensacyjny.   

Kwota dodatku kombatanckiego, a tym samym dodatku kompensacyjnego, ulega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent - od miesiąca, w którym jest przeprowadzana waloryzacja.

• dodatek za tajne nauczanie -   przyznawany jest  nauczycielom, którzy w czasie okupacji prowadzili tajne nauczanie albo przed dniem 1 września 1939r. nauczali w języku polskim w szkołach polskich na terenie III Rzeszy Niemieckiej oraz byłego Wolnego Miasta Gdańska. Dodatek ten przysługuje na podstawie art. 90 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003r. Nr 118, poz. 1112 ze  zm.). Kwota dodatku za tajne nauczanie ulega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent - od miesiąca, w którym jest przeprowadzana waloryzacja.

Zbieg prawa do dodatku kombatanckiego i do dodatku za tajne nauczanie 

Osobie uprawnionej jednocześnie do dodatku kombatanckiego i dodatku z tytułu tajnego nauczania przysługuje tylko jeden z tych dodatków - wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.

• dodatek weterana poszkodowanego - przyznawany jest na podstawie art.36 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz. U. Nr 205, poz. 1203) - osobie uprawnionej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy.

Weteranem poszkodowanym jest osoba, która biorąc udział, na podstawie skierowania, w działaniach poza granicami państwa, doznała uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z tymi działaniami lub choroby nabytej podczas wykonywania zadań lub obowiązków służbowych poza granicami państwa, z tytułu których przyznano jej świadczenia odszkodowawcze.

Status weterana poszkodowanego przyznaje - w formie decyzji administracyjnej - m.in. :

1) Minister Obrony Narodowej - w odniesieniu do żołnierzy i pracowników jednostek wojskowych,

2) Minister właściwy do spraw wewnętrznych - w odniesieniu do funkcjonariuszy i pracowników Policji, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży Pożarnej.

Podstawę wymiaru dodatku weterana poszkodowanego stanowi najniższa emerytura ogłaszana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wysokość dodatku jest uzależniona od ustalonego procentu uszczerbku na zdrowiu i wynosi:

1) od 10 do 20 % uszczerbku - 10 % podstawy wymiaru,

2) od 21 do 30 % uszczerbku - 20 % podstawy wymiaru,

3) od 31 do 40 % uszczerbku - 30 % podstawy wymiaru,

4) od 41 do 50 % uszczerbku - 40 % podstawy wymiaru,

5) od 51 do 60 % uszczerbku - 50 % podstawy wymiaru,

6) od 61 do 80 % uszczerbku - 60 % podstawy wymiaru,

8) powyżej 80 % uszczerbku -   80 % podstawy wymiaru.

W przypadku zbiegu prawa do emerytury lub renty przyznawanych na podstawie odrębnych przepisów przysługuje tylko jeden dodatek.

Dodatek jest wypłacany:

1)  miesięcznie, wraz z emeryturą lub rentą - w terminie płatności świadczenia,

2) kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału - w przypadku zawieszenia wypłaty emerytury lub renty.

Dodatek podlega waloryzacji  poprzez ponowne obliczenie jego wysokości od kwoty najniższej emerytury, przy zastosowaniu właściwej dla ustalonego procentu uszczerbku na zdrowiu stawki procentowej  -  od miesiąca, w którym podwyższeniu podlega najniższa emerytura.

• świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych -  określone  w przepisach ustawy z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001r. Nr 60, poz. 622 ze zm.), przysługuje żołnierzom:
• zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych,
• z poboru w 1949 r., którzy byli wcielani do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach,
• przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959.

Świadczenie pieniężne  nie przysługuje żołnierzom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej oraz żołnierzom, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym.

Świadczenie pieniężne dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych    przyznaje organ rentowy na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie, wraz  z zaświadczeniem organu wojskowego (Wojskowej Komendy Uzupełnień właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej), potwierdzającym rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej. Świadczenie wpłacane jest:

1) osobie pobierającej emeryturę lub rentę - wraz z tą emeryturą lub rentą,

2) osobie mającej ustalone prawo do emerytury lub renty, której wypłata została zawieszona - kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału.

Świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc tego zatrudnienia, maksymalnie za 20 miesięcy.

Kwota świadczenia pieniężnego ulega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent - od miesiąca, w którym jest przeprowadzana waloryzacja.

Zbieg prawa do świadczenia pieniężnego dla byłych żołnierzy przymusowo zatrudnianych  z prawem do innych świadczeń i dodatków

Osobie uprawnionej jednocześnie do świadczenia pieniężnego dla byłych żołnierzy  przymusowo zatrudnianych i do:

• dodatku kombatanckiego lub świadczenia przysługującego w wysokości tego dodatku określonych w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,
• dodatku określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, 
• dodatku za tajne nauczanie,
• świadczenia pieniężnego określonego w przepisach o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR,

przysługuje tylko jedno z tych świadczeń lub jeden z tych dodatków - wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.

• świadczenie pieniężne dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR - przyznawane jest na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych.  Świadczenie to przysługuje osobom,  które w okresie podlegania represjom określonym w tej ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie.

Represją w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych jest:

• osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,
• deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

-  III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

-  Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Uprawnienie do świadczenia pieniężnego jest przyznawane  decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.

Świadczenie pieniężne przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, nie więcej jednak łącznie niż za 20 miesięcy pracy przymusowej. W przypadku deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej wymagany jest okres co najmniej 6-miesięczny.

Wypłaty świadczenia  pieniężnego dokonuje  organ  rentowy,  na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z ww. decyzją, stwierdzającą uprawnienia do tego świadczenia:

1) osobie pobierającej emeryturę lub rentę - wraz z tą emeryturą lub rentą,

2) osobie mającej ustalone prawo do emerytury lub renty, której wypłata została zawieszona - kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału.

Kwota świadczenia pieniężnego dla osób deportowanych ulega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent - od miesiąca, w którym jest przeprowadzana waloryzacja.

Zbieg prawa do świadczenia pieniężnego dla osób deportowanych  z prawem do innych świadczeń i dodatków

Świadczenie pieniężne przysługuje wyłącznie  osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego oraz do dodatku za tajne nauczanie.

Osobie uprawnionej równocześnie do świadczenia i do dodatku określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników albo do świadczenia   określonego w przepisach o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych - przysługuje albo dodatek albo jedno ze świadczeń - wyższe lub wybrane przez uprawnionego.

Dla celów nabycia prawa do świadczenia pieniężnego i jego wypłaty bez znaczenia pozostaje pobyt osoby poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Z dniem 1 stycznia 2010r. przepisami ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin oraz ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 219, poz. 1709) dokonano zmian w przepisach ustawy o  świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych - poprzez zniesienie ograniczenia stosowania przepisów tej ustawy wyłącznie do osób posiadających stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to  możliwość przyznania i wypłacenia świadczenia pieniężnego również osobom zamieszkującym za granicą na terytorium dowolnego państwa.

W takim przypadku, emerytowi lub renciście,  który zamieszkał za granicą, świadczenie pieniężne dla osób deportowanych - na jego wniosek - wypłaca się osobie upoważnionej  do odbioru, zamieszkałej w Polsce lub na  rachunek bankowy emeryta lub rencisty w Polsce, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Obecnie transferowanie świadczenia pieniężnego dla osób deportowanych  - za granicę do państwa zamieszkania - przewiduje wyłącznie umowa  z dnia 16 stycznia 1958 r. o ubezpieczeniu społecznym zawarta przez Polskę z byłą Jugosławią, aktualnie w odniesieniu do osób zamieszkałych w Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Serbii, Czarnogórze oraz w Słowenii. 

Osoby, którym przed dniem 1 stycznia 2010r. odmówiono prawa do świadczenia pieniężnego lub jego wypłaty, z powodu braku miejsca stałego zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą w terminie 36 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. w terminie do dnia 31 grudnia 2012r., złożyć do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o wznowienie postępowania.  

W przypadku ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego na skutek  wniosku, o którym mowa wyżej, organ rentowy dokonuje wypłaty tego świadczenia od miesiąca, w którym do ww. Urzędu zgłoszony został wniosek po raz pierwszy  o ustalenie prawa do świadczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia 1 maja 2004r. - jeżeli wniosek o wznowienie postępowania zostanie zgłoszony do Urzędu przed dniem 1 stycznia 2013 r. (bez względu na to, kiedy wniosek ten wpłynie do organu rentowego). Jeżeli świadczenie było przyznane, lecz jego wypłata została wstrzymana lub nie podjęta w związku z wyjazdem za granicę - organ rentowy dokonuje wypłaty od miesiąca wstrzymania świadczenia, jednakże również nie wcześniej niż od 1 maja 2004r.

Do wniosku  o wypłatę świadczenia należy dołączyć decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przyznającą uprawnienie do świadczenia pieniężnego.

• świadczenie pieniężne dla osób będących cywilnymi niewidomymi ofiarami działań wojennych -   osobami uprawnionymi do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. Nr 249, poz.1824) są obywatele polscy, posiadający stałe miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej, którzy, nie wchodząc w skład formacji wojskowych, zmilitaryzowanych służb państwowych lub formacji zbrojnych ruchu oporu, doznali naruszenia sprawności organizmu powodującego całkowitą niezdolność do pracy, poprzez utratę wzroku w wyniku:
  • działań wojennych w okresie wojny 1939-1945;
  • eksplozji niewypałów lub niewybuchów pozostałych po wojnie 1939-1945, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do świadczenia pieniężnego dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych ustalają, na wniosek osoby uprawnionej, organy rentowe ZUS.

Osoba, która korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych od uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury lub renty jako cywilna ofiara, która utraciła wzrok w wyniku działań wojennych w okresie wojny 1939-1945 lub eksplozji pozostałych po tej wojnie niewypałów i niewybuchów - we wniosku o przyznanie świadczenia powinna złożyć stosowne oświadczenie w tym zakresie oraz wskazać organ rentowy lub emerytalny, będący płatnikiem  emerytury lub renty.

Organ rentowy lub emerytalny, będący płatnikiem emerytury lub renty, jest zobowiązany do przekazania, na żądanie jednostki organizacyjnej ZUS, kopii dokumentów przedłożonych temu organowi przez wskazaną wyżej osobę korzystającą ze zwolnienia od podatku.      

Jeżeli osoba wnioskująca o przyznanie  świadczenia  nie korzysta z powyższego zwolnienia od podatku dochodowego - do wniosku o świadczenie pieniężne  powinna dołączyć:

• orzeczenie o uznaniu za inwalidę I lub II grupy w związku z utratą wzroku lub orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w związku z utratą wzroku,
• zaświadczenie o utracie wzroku z powodu urazu, wystawione przez lekarza okulistę,
• dowody (także zeznania świadków), poświadczające okoliczności i skutki wypadku, który spowodował utratę wzroku, w tym dokumentację medyczną z okresu zdarzenia.

W przypadku braku orzeczenia o uznaniu za inwalidę I lub II grupy w związku z utratą wzroku lub orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w związku z utratą wzroku - o niezdolności do pracy, dacie jej powstania oraz związku tej niezdolności ze stanem narządu wzroku orzeka lekarz orzecznik ZUS.

Świadczenie pieniężne przysługuje w kwocie renty socjalnej. Świadczenie wypłacane jest miesięcznie:

1) jeżeli osoba uprawniona pobiera emeryturę lub rentę - wraz z emeryturą lub rentą,

2) jeżeli osoba uprawniona nie pobiera emerytury lub renty - przez organ rentowy ZUS, który wydał decyzję o jego przyznaniu.

Kwota świadczenia pieniężnego ulega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent - od miesiąca, w którym jest przeprowadzana waloryzacja.

Wyższy dodatek pielęgnacyjny

W przypadku osób uprawnionych do świadczenia, które mają ustaloną niezdolność do samodzielnej egzystencji - wysokość dodatku pielęgnacyjnego ulega zwiększeniu  o 50 %.

W razie zbiegu prawa do tego dodatku z dodatkiem pielęgnacyjnym z innego tytułu - wypłaca się  podwyższony dodatek pielęgnacyjny.  

Zbieg prawa do świadczenia pieniężnego dla osób będących cywilnymi niewidomymi ofiarami działań wojennych z prawem do innych świadczeń

Osobie uprawnionej równocześnie do  świadczenia pieniężnego dla osób będących cywilnymi niewidomymi ofiarami działań wojennych i do:

• dodatku kombatanckiego lub świadczenia przysługującego w wysokości tego dodatku, określonych w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,
• dodatku określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
• dodatku za tajne nauczanie,
• świadczenia pieniężnego określonego w przepisach o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych,
• świadczenia pieniężnego określonego w przepisach o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR,

przysługuje tylko jedno z tych świadczeń lub jeden z tych dodatków - wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.

• ryczałt energetyczny - w wysokości 50% taryfowych opłat za korzystanie z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej na cele domowe, obliczony na podstawie norm ilościowych ustalonych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanym - przysługuje:
  • kombatantom oraz innym osobom uprawnionym - na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy kombatanckiej,
  • żołnierzom przymusowo zatrudnianym - na podstawie art. 2a ustawy z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001r. Nr 60, poz.622 z późn. zm.).

  Ryczałt energetyczny może być przyznany także:

  • wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom, pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych, na podstawie zaświadczenia Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, potwierdzającego uprawnienia tych osób jako członków rodzin,
  • wdowom po żołnierzach przymusowo zatrudnianych, pobierającym emeryturę lub rentę - na podstawie zaświadczenia właściwego organu wojskowego.

  W przypadku zbiegu prawa do więcej  niż jednego świadczenia emerytalno-rentowego przysługuje jeden ryczałt energetyczny.

• ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla  - na warunkach określonych w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w latach 2008-2015 (Dz. U. Nr 192, poz.1379 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 27 czerwca 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i wykorzystania dotacji budżetowej przeznaczonej na finansowanie ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, bezpłatnego węgla w naturze oraz rent wyrównawczych (Dz. U. Nr 118, poz. 753).

  Ekwiwalent pieniężny wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych emerytom lub rencistom z kopalń całkowicie zlikwidowanych uprawnionym do bezpłatnego węgla, którzy świadczenie uzyskali przed dniem 1 stycznia 2007 r.

  Prawo do ekwiwalentu ustala się na wniosek przedsiębiorstwa górniczego, jeżeli prawo do tego ekwiwalentu ustalane jest po raz pierwszy.  

  Prawo do tego ekwiwalentu przysługuje również:

  - wdowom (wdowcom) i sierotom, mającym ustalone prawo do renty rodzinnej po emerycie lub renciście, który pobierał ekwiwalent pieniężny wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych,

  - osobom, które pobierały rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz rentę rodzinną przyznaną na czas określony (wraz z ekwiwalentem pieniężnym wypłacanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych), do której prawo ustało, a następnie zostało przywrócone,

  - osobom, którym przyznano emeryturę zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy, obok której ekwiwalent wypłacany był przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, 

  - osobom, którym został przyznany i wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ekwiwalent pieniężny na podstawie przepisów ustaw obowiązujących w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2007 r. 

  Wysokość ekwiwalentu stanowi iloczyn ilości węgla objętego uprawnieniem, która nie może być wyższa niż 3 Mg węgla kamiennego rocznie i przeciętnej ceny zbytu 1 Mg węgla kamiennego w asortymencie Orzech II, ustalonego i ogłoszonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki, w terminie do dnia 20 stycznia każdego roku, w formie obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

  W przypadku, gdy do renty rodzinnej uprawniona jest więcej niż jedna osoba - wszystkim osobom uprawnionym do tej renty przysługuje łącznie jeden ekwiwalent pieniężny. W razie podziału renty rodzinnej - ekwiwalent pieniężny ulega podziałowi w częściach równych, odpowiednio do liczby uprawnionych do renty rodzinnej.

• ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych - przysługuje  na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstwa robót górniczych (Dz. U. Nr 147, poz.1031 ze zm.), zwanej dalej ustawą o ekwiwalencie pieniężnym.   

  Osobami uprawnionymi do uzyskania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla są:

  • emeryci i renciści, mający ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw, oraz
  • wdowy, wdowcy i sieroty, mające ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r.,

  i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem 1 stycznia 2007 r., a po dniu 31 grudnia 2001 r. nie pobrali ekwiwalentu.

  Prawo do ekwiwalentu określonego ustawą przysługuje również wdowom (wdowcom) i sierotom, mającym ustalone prawo do renty rodzinnej po emerytach lub rencistach z przedsiębiorstw robót górniczych, którzy spełniali warunki do nabycia prawa do ekwiwalentu pieniężnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 lipca 2007 r. - niezależnie od tego, czy  prawo do renty rodzinnej powstało przed dniem 1 stycznia 2007 r., czy też po dniu 31 grudnia 2006 r.

  Ekwiwalent pieniężny nie przysługuje osobie, której roszczenia z tytułu prawa do bezpłatnego węgla zostały zaspokojone przed dniem wejścia w życie ustawy o ekwiwalencie pieniężnym, tj. przed dniem 29 sierpnia 2007 r.

  W przypadku gdy roszczenia zostały częściowo zaspokojone ekwiwalent przysługuje w części niezaspokojonego roszczenia.

  W razie zbiegu u jednej osoby uprawnionej prawa do ekwiwalentów wypłaca się jeden ekwiwalent.

  W przypadku gdy prawo do ekwiwalentu przysługuje osobie uprawnionej do renty rodzinnej, do której jest uprawnionych więcej niż jedna osoba - wszystkim osobom do niej uprawnionym przysługuje łącznie jeden ekwiwalent. W razie podziału renty rodzinnej ekwiwalent ulega podziałowi w częściach równych, odpowiednio  do liczby uprawnionych.

  Wysokość ekwiwalentu stanowi iloczyn ilości węgla objętego uprawnieniem, która nie może być wyższa niż 3 Mg węgla kamiennego rocznie i przeciętnej ceny zbytu 1 Mg węgla kamiennego w asortymencie Orzech II, ustalonego i ogłoszonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki, w terminie do dnia 20 stycznia każdego roku, w formie obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

  Organ rentowy wypłaca ekwiwalent pieniężny jednorazowo według harmonogramu określonego w ustawie w terminie do 31 marca każdego roku, w przypadku, gdy wypłaty dokonuje się z urzędu - bez konieczności zgłaszania kolejnego wniosku o wypłatę ekwiwalentu, tj.

  1) za lata 2012 i 2013 - do 31 marca 2013 r.,

  2) za rok 2014 - do 31 marca 2014 r.,

  3) za rok 2015 - do 31 marca 2015 r.

  W  2012 r.  ekwiwalent wypłacany był z urzędu w terminie do 31 marca 2012 r.

  Wniosek o wypłatę ekwiwalentu, zgłaszany po raz pierwszy przez osobę uprawnioną do ekwiwalentu, powinien być zgłoszony do końca I kwartału roku, w którym dokonuje się wypłaty. W takim przypadku ekwiwalent powinien być wypłacony w terminie 2 miesięcy od dnia zgłoszenia wniosku.

  Na wniosek o   wypłatę ekwiwalentu za lata 2010 i 2011, zgłoszony do końca I kwartału roku 2012, ekwiwalent powinien być wypłacony w terminie 2 miesięcy od dnia zgłoszenia takiego wniosku.

  Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający uprawnienia do ekwiwalentu i określający jego wysokość oraz oświadczenie osoby uprawnionej o niepobieraniu w latach 2002-2007 lub za ich części, ekwiwalentu lub bezpłatnego węgla w naturze.     

• ekwiwalent pieniężny dla byłych pracowników kolejowych -  przysługuje na podstawie art. 74 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.). Na podstawie tego przepisu organ rentowy wypłaca deputat węglowy w ilości 1800 kg węgla kamiennego rocznie, w formie ekwiwalentu pieniężnego - tym byłym pracownikom kolejowym, którym przysługiwało prawo do tego deputatu w zatrudnieniu, z tytułu którego powstało prawo do emerytury lub renty.

  Deputat ten przysługuje również członkom rodziny pobierającym rentę rodzinną po byłym pracowniku kolejowym, uprawnionym do emerytury lub renty albo spełniającym w dniu śmierci warunki do przyznania jednego z tych świadczeń.

  Za podstawę ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego przyjmuje się przeciętną średnioroczną cenę detaliczną 1000 kg węgla kamiennego z roku poprzedzającego rok, w którym ekwiwalent ma być wypłacany, ogłoszoną przez Prezesa GUS w terminie do dnia 20 stycznia każdego roku, w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym RP "Monitor Polski", skorygowaną o przewidywany w ustawie budżetowej średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów na rok planowany.