Rodzaje ubezpieczeń i podstawa wymiaru składek

Opiekujesz się dzieckiem? Możesz być z tego tytułu objęta ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi i zdrowotnym albo tylko ubezpieczeniem emerytalnym. Składki zapłaci za Ciebie budżet państwa.

Kto może być ubezpieczony jako osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem

Możesz być objęta ubezpieczeniami, jeśli:

  • opiekujesz się dzieckiem własnym, swojego małżonka lub dzieckiem przysposobionym;
  • opieka trwa maksymalnie 3 lata, nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat

    albo

  • opieka trwa maksymalnie 6 lat, nie dłużej niż do dnia, w którym dziecko skończy 18 lat, jeśli dziecko to ma orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności;
  • nie zaprzestałaś na trwałe tej opieki.

Ważne! Jeśli dziecko uczęszcza do przedszkola, żłobka, klubu dziecięcego albo szkoły, też możesz być objęta ubezpieczeniem, niezależnie od liczby godzin pobytu dziecka w tych placówkach.

Kto może być objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi

Możesz być objęta tymi ubezpieczeniami, jeśli:

  • prowadziłaś pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej 6 miesięcy i przestałaś ją prowadzić albo ją zawiesiłaś,
  • prowadziłaś inną  pozarolniczą działalność, np. byłaś wspólnikiem spółki jawnej, przez co najmniej 6 miesięcy i przestałaś ją prowadzić,
  • pracowałaś na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług przez co najmniej 6 miesięcy i  przestałaś pracować,
  • współpracowałaś z osobą prowadzącą działalność lub zleceniobiorcą przez co najmniej 6 miesięcy,  a od 30 kwietnia 2018 r. także z osobą korzystającą z „ulgi na start” i  zaprzestałaś tej współpracy,
  • byłaś ubezpieczona jako osoba duchowna przez co najmniej 6 miesięcy. 

Jakie trzeba spełnić warunki, aby mieć ubezpieczenia emerytalne i rentowe

Żeby mieć ubezpieczenia emerytalne i rentowe podczas opieki nad dzieckiem, musisz spełnić  poniższe warunki:

  1. Bezpośrednio przed dniem, w którym zaczęłaś sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem, byłaś objęta ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, wykonywania współpracy, umów lub bycia osobą duchowną – nieprzerwanie przez co najmniej 6 miesięcy. Mogły to być ubezpieczenia obowiązkowe lub dobrowolne.

Ważne!
Jeśli w tym okresie pobierałaś zasiłek macierzyński lub inne świadczenia z ubezpieczenia chorobowego bądź wypadkowego, to warunek nieprzerwanego okresu ubezpieczenia jest zachowany.

  1. W okresie ubezpieczenia opłacałaś składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ten warunek dotyczy Cię, jeżeli: prowadziłaś pozarolniczą działalność, współpracowałaś z osobą, która taką działalność prowadzi, a od 30 kwietnia 2018 r. także z osobą korzystającą z „ulgi na start”,

     lub jako osoba duchowna byłaś płatnikiem składek na własne ubezpieczenia.

  2. Rozwiązałaś umowę zlecenia lub ona wygasła, przestałaś  wykonywać pozarolniczą działalność gospodarczą lub zawiesiłaś ją, utraciłaś status wspólnika spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej albo jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zaprzestałaś współpracy. W przypadku duchownych – jesteś wyrejestrowana z ubezpieczeń jako osoba duchowna.

Ważne!
30 kwietnia 2018 r. wchodzą w życie nowe przepisy, które regulują zasady ubezpieczeń osób prowadzących działalność gospodarczą. Wprowadzają one także zmiany w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Do ustawy tej dodano przepis, zgodnie z którym osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy, może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 36aa). Zatem od 30 kwietnia 2018 r. informacje dotyczące warunków zawieszenia działalności możesz uzyskać w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Jednak wniosek dotyczący zawieszenia i wznowienia działalności będziesz nadal składał wyłącznie do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Pozostaną bez zmian również  zasady składania oświadczeń o zamiarze podlegania ubezpieczeniom, o których dalej.

  1. W ciągu 7 dni od ustania poprzedniego tytułu ubezpieczenia złożyłaś oświadczenie o zamiarze podlegania ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem (oświadczenie UE-1).
  2. Drugie z rodziców nie jest objęte ani ubezpieczeniami   z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, ani ubezpieczeniami jako osoba:
    1. pobierająca zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego,
    2. przebywająca na urlopie wychowawczym.

Ważne!
Warunek ten nie ma zastosowania, jeżeli samotnie wychowujesz dziecko.

  1. Nie masz ustalonego prawa do emerytury ani renty i nie masz innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. 

Wykaz tytułów do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, które uniemożliwiają opłacanie składek przez ZUS za osobę sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem.

Na jaki okres możesz zostać objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi

Będziesz objęta tymi ubezpieczeniami od dnia, który podasz w oświadczeniu jako dzień rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jednak nie może to być dzień wcześniejszy niż ten, w którym złożysz do nas to oświadczenie. Przestaniesz być ubezpieczona następnego dnia po tym, który wskażesz w oświadczeniu jako dzień zakończenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Prawo do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi możesz wykorzystać na raz lub w częściach – jednak nie więcej niż w czterech (a od 30 kwietnia 2018 r. – w 5 częściach).

Ważne!
Okres sprawowania osobistej opieki rozpoczyna się od dnia objęcia ubezpieczeniami. Okres sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ustalimy tak samo jak w przypadku uprawnienia do urlopu wychowawczego.

Jakie są podstawy wymiaru składek dla osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem

Kwota podstawy wymiaru składek zależy od tego, z jakiego tytułu byłaś ubezpieczona przed rozpoczęciem sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

  • Jeśli prowadziłaś pozarolniczą działalność, podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest kwota 60% Twojego prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
  • Jeśli pracowałaś na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest kwota 60% Twojego prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Podstawa ta nie może być wyższa niż przeciętna miesięczna kwota, która stanowi podstawę wymiaru składek w ciągu 6 miesięcy kalendarzowych poprzedzających okres sprawowania przez Ciebie osobistej opieki nad dzieckiem i nie może być niższa niż 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia.
  • Jeśli współpracowałaś z osobą prowadzącą działalność lub wykonującą umowę, a od 30 kwietnia 2018 r. z osobą korzystającą z „ulgi na start”, podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest kwota 60% Twojego prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
  • Jeżeli jesteś osobą duchowną, podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe  jest kwota minimalnego wynagrodzenia.

Kwota minimalnego wynagrodzenia.

Kiedy będziesz objęta tylko ubezpieczeniem emerytalnym

Będziesz objęta tylko ubezpieczeniem emerytalnym, jeżeli:

  1. nie spełniasz warunków  do tego, abyś była objęta ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi z tytułu sprawowania opieki,

    drugi z rodziców nie jest objęty ubezpieczeniem emerytalnym ztytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ani ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi jako osoba, która:

    1. pobiera zasiłek macierzyński,
    2. przebywa na urlopie wychowawczym i pobiera zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego,
    3. sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem.

Ważne!
Warunek ten nie ma zastosowania, jeżeli samotnie wychowujesz dziecko.

  1. złożysz oświadczenie o zamiarze podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (oświadczenie UE-2).
  2. nie masz ustalonego prawa do emerytury ani renty i nie masz innych tytułów, które rodzą obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Wykaz innych tytułów do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, które uniemożliwiają opłacanie składek przez ZUS za osobę sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem.

Na jaki okres możesz zostać objęta ubezpieczeniem emerytalnym

Będziesz objęta tym ubezpieczeniem od dnia, który podasz w oświadczeniu jako dzień rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jednak nie może to być dzień wcześniejszy niż ten, w którym złożysz do nas to oświadczenie. Przestaniesz być ubezpieczona następnego dnia po tym, który wskażesz w oświadczeniu jako dzień zakończenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Prawo do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym możesz wykorzystać na raz lub w częściach – jednak nie więcej niż w czterech (a od 30 kwietnia 2018 r. – w 5 częściach).

Ważne!
Okres sprawowania osobistej opieki rozpoczyna się od dnia objęcia ubezpieczeniem. Natomiast okres sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ustalimy tak samo jak w przypadku uprawnienia do urlopu wychowawczego.

Jaka jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne

Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne jest  75% kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Kwota minimalnego wynagrodzenia.

Jakie są zasady finansowania składek na ubezpieczenia społeczne

Składki na ubezpieczenie emerytalne oraz na ubezpieczenia rentowe osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem ZUS.

Kiedy jesteś objęta ubezpieczeniem zdrowotnym

Obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jesteś objęta tylko wtedy, gdy jesteś objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i nie masz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.

Ważne!
Jeśli jesteś objęta tylko ubezpieczeniem emerytalnym, nie przysługuje Ci ubezpieczenie zdrowotne z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Ubezpieczeniem zdrowotnym jesteś objęta od tego samego dnia, co ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Wygasa ono z dniem zakończenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne jest kwota, która odpowiada wysokości specjalnego zasiłku opiekuńczego, który  przysługuje na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Więcej o zasiłku opiekuńczym.

Kto jest płatnikiem składek

Płatnikiem składek dla osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem jest ZUS.

Na podstawie danych zawartych w oświadczeniu (UE-1 lub UE-2) zgłosimy Cię do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego (jeżeli Ci ono przysługuje). Wyrejestrujemy Cię z ubezpieczeń w przypadku ustania warunków uzasadniających opłacanie składek.

Sporządzamy dokumenty rozliczeniowe za każdy miesiąc, w którym podlegasz ubezpieczeniom. Na tej podstawie opłacamy za Ciebie składki ze środków budżetu państwa.

Ważne!
Za osoby, które sprawują osobistą opiekę nad dzieckiem, nie są opłacane składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Emerytur Pomostowych.

Jakie dokumenty powinnaś złożyć, by podlegać ubezpieczeniom z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem

  • oświadczenie osoby sprawującej osobistą opiekę nad dzieckiem o zamiarze podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (druk UE-1)

    lub

  • oświadczenie osoby sprawującej osobistą opiekę nad dzieckiem o zamiarze podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu (druk UE-2);
  • oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka;
  • oryginał orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka – jeżeli dziecko je ma.

Ważne!
Jeżeli zmieniły się jakieś dane, które podałaś w oświadczeniu, poinformuj nas o tym w ciągu 7 dni.  

Czy możesz zgłosić członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego

Jeżeli zostaniesz objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, możesz zgłosić do tego ubezpieczenia członków rodziny. Podaj wtedy odpowiednie dane w oświadczeniu. Jeżeli  zaistnieje okoliczność, która zmieni status członka rodziny (np. nabędzie on inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego albo Twoje pełnoletnie dziecko nie będzie kontynuowało nauki), wtedy powinnaś go wyrejestrować z ubezpieczenia zdrowotnego. Masz na to 7 dni od dnia, w którym zaistniała taka okoliczność.

Więcej informacji o zgłoszeniu członka rodziny do ubezpieczenia.

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.)
  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938, z późn. zm.)