Osoby prowadzące działalność na własny rachunek

Utrzymywanie ustawodawstwa państwa wysyłającego na podstawie przepisów rozporządzenia 883/2004 jest możliwe także wobec osób prowadzących działalność na własny rachunek. 
Zgodnie z art. 12 ust. 2 osoba, która normalnie wykonuje działalność jako osoba pracująca na własny rachunek w państwie członkowskim, a która udaje się, by wykonywać podobną działalność w innym państwie członkowskim, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany czas pracy nie przekracza 24 miesięcy.

Przykład:
Osoba prowadząca w Polsce działalność w zakresie zakładania instalacji elektrycznych podpisała umowę z niemieckim kontrahentem na wykonanie tego rodzaju usług w budowanym przez tego kontrahenta na terenie Niemiec hotelu. Działalność w Niemczech ma być prowadzona przez 15 miesięcy.
W takim przypadku zastosowanie ma polskie ustawodawstwo na podstawie art. 12 ust. 2 rozporządzenia 883/2004.

Przepis art. 14 ust. 3 rozporządzenia 987/2009 wyjaśnia, że określenie "osoba, która normalnie wykonuje działalność jako osoba pracująca na własny rachunek" odnosi się do osoby, która zwykle prowadzi znaczną część działalności na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę. W szczególności osoba taka musi już prowadzić działalność od pewnego czasu przed dniem, od którego zamierza skorzystać z przepisów tego artykułu oraz, w każdym okresie tymczasowego prowadzenia działalności w innym państwie członkowskim, musi nadal spełniać w państwie członkowskim, w którym ma siedzibę, wymogi konieczne do prowadzenia działalności pozwalające na jej ponowne podjęcie po powrocie.

Według Decyzji A2, oceniając czy spełnione zostały warunki określone w art. 14 ust. 3 rozporządzenia 987/2009, należy uwzględnić następujące kryteria:

  • korzystanie z powierzchni biurowej,
  • opłacanie podatków,
  • posiadanie legitymacji zawodowej i numeru identyfikacyjnego VAT,
  • przynależność do izb handlowych lub organizacji zawodowych.

Decyzja wyjaśnia również, że prowadzący działalność może skorzystać z art. 12 ust. 2, jeżeli prowadził działalność od co najmniej 2 miesięcy przed dniem, od którego zamierza przenieść działalność za granicę. Krótsze okresy wymagać będą indywidualnej oceny w konkretnych przypadkach, z uwzględnieniem wszelkich innych występujących czynników.

Przykład:
Osoba zarejestrowała działalność w Polsce od 19 maja 2013 r. a od 21 czerwca 2013 r. zamierza wykonywać usługi na terenie Czech.
W tym przypadku polskie ustawodawstwo na podstawie art. 12 ust. 2 nie może zostać zastosowane. Przedsiębiorca będzie podlegać ustawodawstwu czeskiemu na podstawie art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia 883/2004.

Przepis art. 14 ust. 4 rozporządzenia 987/2009 wyjaśnia z kolei pojęcie "podobnej działalności", o której mowa w art. 12 ust. 2 rozporządzenia 883/2009. Według tego przepisu, kryterium stosowanym do określenia, czy działalność, którą osoba pracująca na własny rachunek będzie prowadzić w innym państwie członkowskim, jest "podobna" do dotychczas prowadzonej działalności na własny rachunek, jest faktyczny charakter działalności. Nie ma przy tym znaczenia, w jaki sposób ten rodzaj działalności jest klasyfikowany w państwie, w którym działalność będzie prowadzona, tj. czy jest określony jako praca najemna czy jako działalność prowadzona na własny rachunek.

W celu ustalenia, czy praca która ma być wykonywana jest "podobna", należy wcześniej - przed wyjazdem do wykonywania pracy za granicą - określić pracę, którą dana osoba udaje się wykonać. Osoba prowadząca działalność na własny rachunek powinna być w stanie odpowiednio to udokumentować, na przykład przez okazanie umowy odnoszącej się do pracy, która ma być wykonywana za granicą.

Na ogół działalność prowadzona przez osobę na własny rachunek w tym samym sektorze będzie uważana za prowadzenie podobnej działalności. Jednakże trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że nawet w obrębie sektorów praca może znacznie się różnić i zastosowanie tej zasady nie zawsze będzie możliwe.

Przykład:
Osoba prowadzi w Polsce działalność na własny rachunek jako radca prawny specjalizujący się w prawie pracy. Podejmuje się zadania doradzania dużemu przedsiębiorstwu w Estonii, w kwestiach podatkowych. Pomimo, że obszar, w którym pracuje jest inny, osoba ta nadal prowadzi działalność w obszarze doradztwa prawnego, a więc działalność ta ma "podobny" charakter do tej prowadzonej w Polsce. Zatem, w trakcie prowadzenia działalności na terenie Estonii, osoba ta będzie podlegać polskiemu ustawodawstwu.

Przykład:
Osoba, która normalnie prowadzi działalność na własny rachunek w Polsce jako krawiec, udaje się w celu prowadzenia działalności na własny rachunek do Niemiec, gdzie ma zamiar wykonywać usługi jako ślusarz. Osoba ta nie zostanie uznana za osobę prowadzącą "podobną działalność", ponieważ działalność wykonywana na terenie Niemiec nie ma podobnego charakteru do tej wykonywanej w Polsce. Osoba taka w trakcie prowadzenia działalności na terenie Niemiec, będzie podlegać niemieckiemu ustawodawstwu.