PRZYCHODY UWZGLĘDNIANE PRZY USTALANIU PODSTAWY WYMIARU EMERYTUR I RENT

Do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń  przyjmuje się  zarobki objęte obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Oznacza to zatem, że przyjmuje się  te składniki wynagrodzenia (dochodu, przychodu), które w rozumieniu przepisów o podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, obowiązujących w danym okresie, podlegały składce na to ubezpieczenie, niezależnie od tego, czy w okresie tym  określony przychód był uwzględniany w tej podstawie.

Niezależnie od roku, w którym wypłacono zarobki uwzględniane przy ustalaniu podstawy wymiaru - dolicza się je  do roku, za który przysługują.

 

Przykład

W styczniu 2010 r. pracownikowi wypłacono nagrodę z zakładowego funduszu nagród, tzw. trzynastkę, przysługującą za 2009 r. Przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty nagroda ta, mimo że została wypłacona w 2010 r. i w tym roku opłacono od niej składkę dla celów ustalenia podstawy wymiaru, doliczona zostanie do zarobków za 2009 r.

Wskazaną wyżej zasadę uwzględniania zarobku za okres, a nie "z dnia wypłaty" stosuje się jedynie wówczas, gdy istnieje możliwość ustalenia okresu, za który dana wypłata przysługuje, jak to ma miejsce w przypadku np. premii kwartalnej, trzynastki, nagrody z zysku.

Jeżeli  nie jest możliwe ustalenie okresu, jakiego dana wypłata dotyczy albo z uwagi na specyfikę wypłaty przychodu - taką wypłatę dolicza się do miesiąca, w którym została wypłacona. Przykładem może być nagroda wypłacona nauczycielowi za szczególne osiągnięcia zawodowe, czy też premia bilansowa.

Ustawa emerytalna w sposób ogólny określa zarobki przyjmowane do podstawy wymiaru emerytury i renty. Natomiast szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru zawarte są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. z 1989 r. nr 11, poz. 63 ze zm.). Rozporządzenie to określa bowiem przypadki, w których do podstawy wymiaru świadczenia dolicza się wypłaty, mimo że wypłaty te były wyłączone z podstawy wymiaru składek, a także przypadki, w których podstawę wymiaru świadczenia ustala się dla pracowników zatrudnionych za granicą.

Do końca 1998 r. składki były odprowadzane od funduszu wynagrodzeń podlegającego oskładkowaniu, a nie od wynagrodzeń indywidualnych. Od 1 stycznia 1990 r. do 31 grudnia 1998 r. obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. nr 7, poz. 41).

Do 1990 r. podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne stanowiły te składniki wynagrodzenia, które w myśl przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń zaliczane były do osobowego funduszu płac. Tak więc przy ocenie, które składniki wynagrodzeń należy przyjąć do podstawy wymiaru emerytury, trzeba brać pod uwagę przepisy regulujące te zagadnienia obowiązujące w poszczególnych okresach:

  • w okresie od 1 stycznia 1959 r. do 31 grudnia 1960 r. - będzie to zarządzenie Ministra Finansów z dnia 15 maja 1959 r. w sprawie określenia składników funduszu płac stanowiących podstawę do obliczania składek na ubezpieczenie społeczne w uspołecznionych zakładach pracy (MP nr 50, poz. 221),
  • w okresie od 1 stycznia 1961 r. do 18 października 1968 r. - zarządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 8 lutego 1961 r. w sprawie określenia składników funduszu płac stanowiących podstawę do obliczania składek na ubezpieczenie społeczne w uspołecznionych zakładach pracy (MP nr 12, poz. 67) oraz uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 12 stycznia 1965 r. w sprawie składników funduszu płac i pozostałych wynagrodzeń z tytułu pracy w jednostkach gospodarki uspołecznionej (MP nr 2, poz. 5),
  • w okresie od 19 października 1968 r. do 31 grudnia 1976 r. - uchwała nr 103 Rady Ministrów z dnia 25 maja 1971 r. w sprawie składników funduszu płac i pozostałych wynagrodzeń z tytułu pracy w jednostkach gospodarki uspołecznionej (MP nr 31, poz. 196),
  • w okresie od 1 stycznia 1977 r. do 31 grudnia 1983 r. - rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac (Dz.U. nr 40, poz. 239), uchwała nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac (MP nr 43, poz. 212),
  • w okresie od 1 stycznia 1984 r. do 31 grudnia 1989 r. - uchwała nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (MP nr 15, poz. 85), zarządzenie nr 21 Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 maja 1984 r. w sprawie klasyfikacji składników wynagrodzeń (Dz. Urz. GUS nr 3, poz. 6).

Z uwagi na to, że powołane wyżej przepisy zawierają niepełne wykazy możliwych wypłat zaliczanych do osobowego funduszu płac (używają określenia "a w szczególności"), mogą nadal istnieć wątpliwości co do wliczenia określonych wypłat do osobowego funduszu płac.

Przy rozstrzyganiu tych wątpliwości wliczenie tego rodzaju wypłat do podstawy wymiaru emerytury lub renty może mieć miejsce wówczas, gdy wypłata ta:

  • nie została zaliczona przez przepisy o klasyfikacji wynagrodzeń do bezosobowego funduszu płac,
  • zagwarantowana była umową o pracę lub wynikała z obowiązującego systemu płac,
  • miała charakter stały, a wypłaty miały charakter periodyczny (miesięczny, kwartalny).

Począwszy od 1 stycznia 1999 r. składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe są odprowadzane na indywidualne konta ubezpieczonych, a do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty przyjmuje się przychód ustalony w sposób wskazany w art. 18 ustawy systemowej.

 

 

Redakcja: Departament Świadczeń Emerytalno-Rentowych