Podstawa wymiaru emerytur i rent

Podstawa wymiaru to ważny element przy obliczaniu wysokości emerytur przyznawanych na dotychczasowych zasadach, rent z tytułu niezdolności do pracy i rent szkoleniowych. Dowiedz się, jakie są zasady jej ustalania i jak ją obliczyć.

Zarobki przyjmowane do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy

Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy przyjmuje się podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (począwszy od 1 stycznia 1999 r.) lub na ubezpieczenie społeczne (do 31 grudnia 1998 r.), czyli zarobki z okresu:

  • 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych przez Ciebie z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłosiłeś wniosek o emeryturę lub rentę, albo
  • 20 lat kalendarzowych, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych przez Ciebie z całego okresu podlegania ubezpieczeniom.

Jeżeli nie wiesz, który z wyżej podanych sposobów obliczania podstawy wybrać, to we wniosku o przyznanie emerytury lub renty zaznacz, żeby ZUS wybrał wariant najbardziej dla Ciebie korzystny. Do wniosku dołącz posiadaną dokumentację dotyczącą zarobków.

Co w przypadku, gdy nie możesz udowodnić wysokości zarobków

Jeżeli udokumentujesz, że w określonych latach byłeś zatrudniony na podstawie umowy o pracę, natomiast nie posiadasz potwierdzenia wysokości zarobków, jakie otrzymywałeś w tym czasie, przyjmiemy – za każdy taki rok pracy – wynagrodzenie minimalne pracowników.

To, że nie możesz udokumentować zarobków może być spowodowane m.in. tym, że firma w której pracowałeś już nie istnieje, nie możesz odnaleźć archiwum, które przechowuje dokumentację płacową Twojego zakładu pracy albo dokumentacja kadrowo-placowa została zniszczona. Jednak nie musisz udowadniać nam przyczyny, dla której nie przedstawiasz zarobków. Wystarczy, że udokumentujesz fakt wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, bowiem minimalne wynagrodzenie możemy przyjąć tylko za udowodnione okresy, kiedy pozostawałeś w ubezpieczeniu pracowniczym.

Według jakich zasad przyjmujemy minimalne wynagrodzenie

Minimalne wynagrodzenie za okresy, za które nie masz dokumentów potwierdzających Twoje zarobki ustalamy proporcjonalnie do okresu oraz wymiaru pozostawania w stosunku pracy. Przykładowo, jeśli pracowałeś na pół etatu, wówczas uwzględnimy Ci odpowiednio do Twojego czasu pracy połowę obowiązującego wówczas minimalnego wynagrodzenia.

Wynagrodzenie minimalne przyjmiemy za faktyczny (udowodniony) okres Twojego zatrudnienia w ramach stosunku pracy – z uwzględnieniem lat, miesięcy i dni.

Sprawdź przykłady jak uwzględniamy minimalne wynagrodzenie oraz ile ono wynosi w poszczególnych latach.

Podstawa wymiaru ustalana dla osób uprawnionych wcześniej do innego świadczenia

Jeżeli w dniu złożenia wniosku o emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy masz już wcześniej przyznane inne świadczenie, to ustalenie podstawy wymiaru będzie uzależnione od rodzaju świadczenia, o które aktualnie występujesz, oraz od rodzaju wcześniej przyznanego świadczenia.

Inne zasady obowiązują, jeżeli starasz się o emeryturę i masz już przyznaną:

Inne natomiast, jeżeli starasz się o rentę z tytułu niezdolności do pracy i masz już przyznaną: emeryturę, rentę, świadczenie lub zasiłek przedemerytalny.

Obliczanie podstawy wymiaru emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy

Podstawę wymiaru emerytury lub renty ustala się w następujący sposób:

  1. Dla każdego roku kalendarzowego wybranego do ustalenia podstawy wymiaru sumuje się kwoty zarobków i inne wypłacone kwoty. Inne wypłacone kwoty to wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy oraz kwoty zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, świadczenia wyrównawczego lub dodatku wyrównawczego, a także wartość świadectw rekompensacyjnych, kwoty zasiłków dla bezrobotnych, zasiłków szkoleniowych lub stypendiów wypłaconych z Funduszu Pracy za okres udokumentowanej niezdolności do pracy
  2. Oblicza się stosunek każdej z sumowanych kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia, ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu.
  3. Oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty. Wskaźnik ten nie może być wyższy niż 250%.
  4. Oblicza się podstawę wymiaru emerytury i renty, która stanowi wynik pomnożenia wskaźnika wysokości tej podstawy przez kwotę bazową.

Podstawa wymiaru świadczenia dla ubezpieczonych, którzy pracowali za granicą

Jeżeli pracowałeś za granicą, mogą mieć do Ciebie zastosowanie szczególne zasady ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent. W niektórych przypadkach istnieje możliwość przyjęcia wynagrodzenia zastępczego, a niekiedy – przyjęcia wynagrodzenia z okresu krótszego niż 10 kolejnych lat kalendarzowych.

Uwaga!
Jeśli pracowałeś za granicą od 1 stycznia 1991 r. lub byłeś zatrudniony w byłym NRD od 1 października 1991 r., do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty ZUS przyjmie kwoty, od których za te okresy została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne w kraju.

Odrębne regulacje określają zasady ustalania podstawy wymiaru dla pracowników skierowanych do pracy za granicą w polskich przedstawicielstwach dyplomatycznych i urzędach konsularnych.

Zasady ustalania podstawy wymiaru dla osób, które były ubezpieczone za granicą w państwach:

członkowskich Unii Europejskiej (UE) oraz państwach Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA),

z którymi Polskę łączy umowa międzynarodowa o zabezpieczeniu społecznym (Australia, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Kanada, Korea Południowa, Macedonia, Mołdawia, Serbia, Ukraina, USA),

są opisane w materiale Podstawa wymiaru emerytur i rent dla osób pracujących za granicą.

Podstawa prawna

  • Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U z 2017 r. poz. 1383, z późn. zm.)
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz.U. z 1989 r. nr 11, poz. 63 z późn. zm.)