Przejdź do treści |
Platforma Usług Elektronicznych - wersja graficzna | Baza wiedzy - wersja graficzna | Obsługa klientów - wersja graficzna
Zwiększ czcionkę | Zmniejsz czcionkę

Ubezpieczenia społeczne
Baza wiedzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych


Menu główne:
Przejdź do: Strona główna | Aktualności | O ZUS | Ubezpieczenia | Świadczenia | Statystyka | Prawo | UE

Strona główna »  Świadczenia  »  Zasiłki  »  Zasiłek macierzyński
Menu strony:
Przejdź do: Prawo do zasiłku | Podstawa wymiaru | Wysokość zasiłku | Niezbędne dokumenty

Date aktualizacji: 13.02.2014 r.
Redakcja: Departament Zasiłków

Polecane:
Składki i świadczenia | Formularze | Poradniki | Blog Rzecznika ZUS | 80-lecie ZUS

Zasiłek macierzyński

Prawo do zasiłku

Zasiłek macierzyński przysługuje objętym ubezpieczeniem chorobowym:

Zasiłek macierzyński nie przysługuje:

Zasiłek macierzyński przysługuje za okresy odpowiadające okresom:

Zasiłek za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego

Prawo do zasiłku

Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego lub w okresie urlopu wychowawczego:

Zasiłek macierzyński przysługuje także pracownicy zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, z którą umowa o pracę została przedłużona do dnia porodu. W takim bowiem przypadku urodzenie dziecka ma miejsce w okresie ubezpieczenia.

Zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego (zatrudnienia), jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z naruszeniem przepisów prawa, jeżeli zostało to stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu. W przypadku, gdy zatrudnienie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a pracownicy nie zapewniono innego zatrudnienia, przysługuje jej do dnia porodu zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje także ubezpieczonemu, który przyjmuje dziecko na wychowanie, na takich samych zasadach, które dotyczą ubezpieczonej. Również w razie śmierci ubezpieczonej lub porzucenia przez nią dziecka albo w razie przerwania okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego na okres, w którym ubezpieczona matka dziecka przebywa w szpitalu, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka lub innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, jeżeli przerwą zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Okres wypłaty zasiłku za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego (z tytułu urodzenia dziecka)

Okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka wynosi:

W przypadku urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, ubezpieczona ma prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres 8 tygodni (56 dni) po porodzie, nie krócej niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. W razie śmierci dziecka po upływie 8 tygodni życia, ubezpieczona zachowuje prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.

W przypadku, gdy ubezpieczona rodzi więcej niż jedno dziecko, a jedno dziecko (lub więcej dzieci) umiera, zasiłek macierzyński przysługuje jej przez okres odpowiedni do liczby dzieci pozostałych przy życiu. Ubezpieczona zachowuje w takim przypadku prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia okresu wynikającego z liczby dzieci pozostałych przy życiu, ustalonego w art. 180 § 1 Kodeksu pracy.

Okres wypłaty zasiłku za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie)

Okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie jest uzależniony od liczby dzieci przyjętych jednocześnie na wychowanie i wynosi:

Zasiłek macierzyński z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 10 roku życia. Okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego w takim przypadku nie może być krótszy niż 9 tygodni (63 dni). W liczbie dzieci przyjętych równocześnie na wychowanie, od której zależy okres wypłaty zasiłku  macierzyńskiego, uwzględnia się dzieci w wieku do ukończenia 7 lub odpowiednio 10 roku życia. Zatem, jeżeli ubezpieczona przyjmie na wychowanie więcej niż jedno dziecko, ale nie wszystkie dzieci spełniają warunek wieku, który uprawnia do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego ustala się w wymiarze stosownym do liczby przyjętych na wychowanie dzieci, które nie ukończyły 7 lub odpowiednio 10 roku życia. W przypadku, gdy w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego jedno z dzieci ukończy wiek 7 lub odpowiednio 10 lat, od tej daty okres zasiłku macierzyńskiego ulega  zmianie. Zasiłek przysługuje w wymiarze odpowiednim do liczby pozostałych dzieci spełniających warunki wiekowe. Jeżeli ustalony ponownie okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego będzie krótszy od okresu dotychczas wykorzystanego, zasiłek macierzyński nie przysługuje po dniu osiągnięcia  przez dziecko 7 lub  odpowiednio 10 roku życia.

W razie zgonu przyjętego na wychowanie dziecka po upływie 8 tygodni jego życia, ubezpieczona zachowuje prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Jeżeli ubezpieczona przyjęła równocześnie na wychowanie  więcej niż jedno dziecko i  nastąpił  zgon dziecka (dzieci) po upływie 8  tygodni  życia, zasiłek  macierzyński przysługuje przez okres odpowiedni do liczby dzieci pozostałych przy życiu, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia okresu, ustalonego w art. 183 Kodeksu pracy, wynikającego z liczby przyjętych na wychowanie dzieci pozostałych przy życiu.  

W razie śmierci ubezpieczonej, która przyjęła dziecko (dzieci) na wychowanie, ubezpieczonemu wychowującemu dziecko (dzieci) przysługuje prawo do niewykorzystanej części okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Skrócenie okresu pobierania zasiłku przez matkę

Matka dziecka, po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie może zrezygnować z dalszego pobierania zasiłku i wcześniej wrócić do pracy. W takim przypadku pozostałą część okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego wykorzystuje ubezpieczony ojciec dziecka. Zasada ta ma także odpowiednie zastosowanie w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie.

Przerwa w pobieraniu zasiłku z powodu choroby matki lub dziecka

W przypadku, gdy dziecko wymaga opieki szpitalnej, ubezpieczona może po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego przez okres co najmniej 8 tygodni po porodzie, przerwać okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, a pozostałą jego część wykorzystać w terminie późniejszym, po wypisaniu dziecka ze szpitala.

W przypadku, gdy opieki szpitalnej wymaga ubezpieczona, może ona przerwać pobieranie zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią zasiłku w wymiarze 8 tygodni po porodzie. Natomiast ubezpieczony - ojciec dziecka ma prawo do części zasiłku macierzyńskiego odpowiadającej okresowi pobytu ubezpieczonej w szpitalu. Łączny wymiar zasiłku  macierzyńskiego wykorzystanego przez ubezpieczoną matkę dziecka i  ubezpieczonego ojca dziecka nie może jednak przekraczać wymiaru określonego  przepisami Kodeksu pracy. Również w razie gdy ubezpieczona, która przyjęła dziecko na wychowanie, przebywa w szpitalu, może ona przerwać pobieranie zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu co najmniej 8 tygodni, a z zasiłku macierzyńskiego może skorzystać ubezpieczony wychowujący dziecko.

Ubezpieczona, po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego na druku ZUS ZLA, ma za okres pobytu w szpitalu prawo do wynagrodzenia za okres choroby, o którym mowa w art. 92 Kodeksu pracy oraz do zasiłku chorobowego.

Zasiłek za okres odpowiadający okresowi dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego

Prawo do zasiłku

Zasiłek macierzyński przysługuje za okresy odpowiadające okresom dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Ubezpieczonemu ojcu dziecka prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony  jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługuje na równi z ubezpieczoną matką dziecka. Rodzice mogą dzielić się tymi uprawnieniami w ramach przysługującego im wymiaru zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego ale nie mogą korzystać z nich równocześnie.

Okres wypłaty zasiłku

Zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługuje:

     1) w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie:

     2) w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie:

Zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie przysługuje ubezpieczonej/ubezpieczonemu, którzy przyjęli dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, w wieku do 10 roku życia, na wychowanie w celu jego przysposobienia i wystąpili z wnioskiem do sądu o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia albo przyjęli takie dziecko w ramach rodziny zastępczej (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej).

Zasiłek macierzyński za okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje:

1) w przypadku przyjęcia na wychowanie jednego dziecka:

2) w przypadku jednoczesnego przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka:

3) w przypadku korzystania z uprawnień do minimalnego wymiaru urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego:

Zasiłek macierzyński za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, od następnego dnia  po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. O zasiłek macierzyński za dodatkowy okres można wystąpić jednorazowo albo w dwóch częściach, przypadających bezpośrednio po sobie.

Zasiłek macierzyński przez okres ustalony jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje nie tylko pracownikom, korzystającym z takich urlopów. Przysługuje również innym ubezpieczonym podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu (np. z tytułu wykonywania umowy zlecenia, prowadzenia działalności pozarolniczej itp.), osobom pobierającym zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka w okresie urlopu wychowawczego, a także osobom pobierającym zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia. Warunkiem wypłaty zasiłku macierzyńskiego za dodatkowy okres jest wystąpienie przez osobę pobierającą zasiłek macierzyński  z odpowiednim wnioskiem do płatnika zasiłku przed rozpoczęciem korzystania z zasiłku macierzyńskiego za dodatkowy okres.

Zasiłek a praca w czasie dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego

Pracownica lub pracownik korzystający z dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego mogą łączyć korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił urlopu, w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku, wysokość zasiłku macierzyńskiego ulega pomniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownica lub pracownik pracuje w czasie korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Zasada ta dotyczy wyłącznie pracowników i nie ma zastosowania do ubezpieczonych niebędących pracownikami.

Rezygnacja z  zasiłku macierzyńskiego

Ubezpieczona, która złożyła wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze w terminie i na zasadach określonych w art. 1791 albo art. 1824 § 2 Kodeksu pracy, tj. w ciągu 14 dni po dniu porodu albo w ciągu 14 dni po  przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu w sprawie przysposobienia dziecka lub po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza może zrezygnować z korzystania z zasiłku macierzyńskiego za dodatkowy okres w całości lub w części i powrócić do pracy. Rezygnacja z zasiłku macierzyńskiego za część dodatkowego okresu może nastąpić o ile wykorzystana część okresu zasiłku macierzyńskiego trwa tydzień lub jego wielokrotność. W takim przypadku, o niewykorzystaną część lub całość dodatkowego okresu zasiłku macierzyńskiego może wystąpić ubezpieczony ojciec dziecka.

Pisemny wniosek w tej sprawie pracownica składa w terminie nie krótszym niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy. Wówczas z wnioskiem o niewykorzystaną całość lub część urlopu dodatkowego  i zasiłek macierzyński za ten okres może wystąpić pracownik ojciec dziecka, składając pisemny wniosek o udzielenie urlopu dodatkowego w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Również pracownik ojciec dziecka może zrezygnować z korzystania z części urlopu dodatkowego, składając wniosek w tej sprawie w terminie nie krótszym niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy, a o niewykorzystany okres może wystąpić  pracownica matka dziecka składając pisemny wniosek  w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. W przypadku dzielenia się urlopami między rodzicami, urlop dodatkowy może być udzielony maksymalnie w dwóch częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej, w wymiarze  tygodnia lub jego wielokrotności.

Analogiczne są zasady dzielenia się okresami dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego z tytułu przyjęcia na wychowanie dziecka i wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia lub przyjęcia na wychowanie dziecka jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej).

Zasady powyższe maja odpowiednio zastosowanie do ubezpieczonych niebędących pracownikami korzystających z zasiłku macierzyńskiego. Ubezpieczony niebędący pracownikiem wniosek w sprawie rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego powinien złożyć przed przystąpieniem do pracy, a drugi z rodziców występujący o wypłatę zasiłku wniosek o wypłatę zasiłku powinien złożyć przed rozpoczęciem korzystania z zasiłku macierzyńskiego.

Zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego

Prawo do zasiłku

Od dnia 17 czerwca 2013 r. zasiłek macierzyński przysługuje również przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego. Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje zarówno w związku z urodzeniem dziecka, jak i w związku z przyjęciem na wychowanie dziecka w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, dziecka w wieku do 10 roku życia i wystąpieniem do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia lub przyjęciem na wychowanie dziecka w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej.

Warunkiem nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego jest wykorzystanie zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze obowiązującym od 17 czerwca 2013 r. czyli odpowiednio przez okres 6, 8 lub 3 tygodni.

Okres wypłaty

Wymiar zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego wynosi 26 tygodni i można go wykorzystać w całości lub maksymalnie w trzech częściach, następujących bezpośrednio po sobie, z których każda nie może być krótsza niż 8 tygodni i musi stanowić wielokrotność tygodnia. Wymiar urlopu rodzicielskiego nie jest uzależniony od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie (lub przyjętych równocześnie na wychowanie). Z zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego rodzice mogą korzystać równocześnie z tym, że łączny wymiar urlopu i zasiłku przysługujący obojgu rodzicom nie może przekroczyć 26 tygodni.

Zasiłek a praca w okresie urlopu rodzicielskiego

Pracownica lub pracownik korzystający z urlopu rodzicielskiego mogą łączyć korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił urlopu, w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku, wysokość zasiłku macierzyńskiego ulega pomniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownica lub pracownik pracuje w czasie korzystania z urlopu rodzicielskiego. Zasada ta dotyczy wyłącznie pracowników i nie ma zastosowania do ubezpieczonych niebędących pracownikami.

Rezygnacja z  zasiłku macierzyńskiego

Ubezpieczona, która złożyła wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze w terminie i na zasadach określonych w art. 1791 albo art. 1824 § 2 Kodeksu pracy, tj. w ciągu 14 dni po porodzie albo przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu w sprawie przysposobienia dziecka lub po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, może zrezygnować z korzystania z zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w całości lub w części i powrócić do pracy. Rezygnacja z zasiłku macierzyńskiego za część okresu urlopu rodzicielskiego może nastąpić, o ile wykorzystana część okresu zasiłku macierzyńskiego  jest wielokrotnością tygodnia i trwa co najmniej 8 tygodni. W takim przypadku, o niewykorzystaną część lub całość  zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego może wystąpić ubezpieczony ojciec dziecka.

Pisemny wniosek w tej sprawie pracownica składa w terminie nie krótszym niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy. Wówczas z wnioskiem o niewykorzystaną część lub całość urlopu rodzicielskiego  i zasiłek macierzyński za ten okres może wystąpić pracownik ojciec dziecka, składając pisemny wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Również pracownik ojciec dziecka może zrezygnować z korzystania z części urlopu rodzicielskiego, składając wniosek w tej sprawie w terminie nie krótszym niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy, a o niewykorzystany okres może wystąpić  pracownica matka dziecka składając pisemny wniosek  w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. W przypadku dzielenia się urlopami między rodzicami, urlop rodzicielski może być udzielony maksymalnie w trzech częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej, w wymiarze wielokrotności tygodnia, a każda z części nie może być krótsza niż 8 tygodni.

Analogiczne są zasady dzielenia się okresami pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego z tytułu przyjęcia na wychowanie dziecka i wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia lub przyjęcia na wychowanie dziecka jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej).

Zasady powyższe mają odpowiednio zastosowanie do ubezpieczonych niebędących pracownikami korzystających z zasiłku macierzyńskiego. Ubezpieczony niebędący pracownikiem wniosek w sprawie rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego powinien złożyć przed przystąpieniem do pracy, a drugi z rodziców występujący o wypłatę zasiłku wniosek o wypłatę zasiłku powinien złożyć przed rozpoczęciem korzystania z zasiłku macierzyńskiego.

Zasiłek za okres odpowiadający okresowi urlopu ojcowskiego

Ubezpieczony ojciec wychowujący dziecko ma prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres ustalony jako okres urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia. Ubezpieczony - ojciec wychowujący dziecko przysposobione ma prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu ojcowskiego, w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej niż do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 10 roku życia.

Zasiłek macierzyński przez okres ustalony jako okres urlopu ojcowskiego przysługuje zarówno pracownikom korzystającym z takiego urlopu, jak i  innym osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu niebędącym pracownikami, do których przepisy Kodeksu pracy nie mają zastosowania.

Do góry

Podstawa wymiaru

Podstawę wymiaru zasiłku dla pracownika stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy albo z faktycznego okresu zatrudnienia za pełne kalendarzowe miesiące, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem tego okresu.

Do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia społeczne.

Jeżeli  w  okresie, z którego wynagrodzenie przyjmowane jest do  ustalenia  podstawy  wymiaru  zasiłku pracownik nie osiągnął pełnego wynagrodzenia z przyczyn usprawiedliwionych, przy obliczaniu podstawy wymiaru zasiłku:

Jeżeli pracownik w każdym miesiącu przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy z przyczyn usprawiedliwionych, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku uwzględnia się wynagrodzenie  za wszystkie miesiące, uzupełnione do pełnej wysokości.

Oprócz składników przysługujących za okresy miesięczne, w podstawie wymiaru zasiłku uwzględnia się składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy dłuższe niż miesiąc. Kwartalne składniki wynagrodzenia uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku w wysokości 1/12 kwot wypłaconych pracownikowi za cztery kwartały kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.  Składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy roczne, uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej 1/12 kwoty wypłaconej pracownikowi za rok kalendarzowy poprzedzający miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

W podstawie wymiaru zasiłku przysługującego w czasie trwania ubezpieczenia nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo (wypłacanych) za okres pobierania zasiłku. Składniki te uwzględnia się jednak w podstawie wymiaru zasiłku przysługującego za okres po ustaniu zatrudnienia.

W razie zmiany umowy o pracę lub innego aktu nawiązującego stosunek pracy polegającej na zmianie wymiaru czasu pracy pracownika, podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy, jeżeli zmiana ta miała miejsce w okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy albo w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy.

Dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy podstawa wymiaru nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tego wynagrodzenia.

Podstawę wymiaru zasiłku przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód, od którego opłacana jest składka na ubezpieczenie chorobowe za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy, a gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem tego okresu, za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% podstawy wymiaru składek na to ubezpieczenie.

Do góry

Wysokość zasiłku

Zasiłek macierzyński za okres ustalony jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, natomiast za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego -  w wysokości 60% podstawy wymiaru zasiłku. W przypadku gdy ubezpieczona  nie później niż 14 dni po porodzie (lub po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka albo przyjęciu na wychowanie w ramach rodziny zastępczej) złoży wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony  jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu  na warunkach urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze oraz  urlopu rodzicielskiego, również w pełnym wymiarze, zasiłek macierzyński za wszystkie okresy  wynosi 80% podstawy jego wymiaru.

Ubezpieczonej, której zasiłek macierzyński jest wypłacany w wysokości 80% podstawy wymiaru, w przypadku  rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w całości albo w części lub za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze,  wypłaca się jednorazowe wyrównanie pobranego zasiłku macierzyńskiego do wysokości 100% za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Jednorazowe wyrównanie zasiłku jest wypłacane pod warunkiem niepobrania przez ubezpieczonego ojca dziecka zasiłku macierzyńskiego za okresy, z których rezygnuje matka dziecka.

W razie rezygnacji z wypłaty zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczonego ojca dziecka za okres ustalony jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego w całości albo w części lub jako okres urlopu rodzicielskiego w całości, wyrównanie zasiłku macierzyńskiego ubezpieczonej matce dziecka wypłaca się na jej pisemny wniosek, po udokumentowaniu przez nią rezygnacji przez ubezpieczonego ojca dziecka z wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.

W przypadku, gdy pracownica lub pracownik pobierający zasiłek macierzyński za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego, łączą korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił urlopu, zasiłek macierzyński ulega pomniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownica lub pracownik pracują w czasie korzystania z dodatkowego urlopu. Zasada ta dotyczy wyłącznie pracowników i nie ma zastosowania do ubezpieczonych niebędących pracownikami.

Do góry

Niezbędne dokumenty

Zasiłek macierzyński za okres ustalony jako okres urlopu macierzyńskiego i urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego

Dokumentami wymaganymi do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego są: zaświadczenie o przewidywanej dacie porodu - za okres przed porodem oraz skrócony odpis aktu urodzenia dziecka - za okres od dnia porodu.

Dokumentem do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka podczas pobytu za granicą jest:

Nie wymaga się od ubezpieczonych przetłumaczenia na język polski zaświadczeń lekarskich  oraz aktów urodzenia dziecka wystawionych na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz państw stron umów międzynarodowych w zakresie zabezpieczenia społecznego, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, w języku urzędowym tych państw.

Do wypłaty zasiłku  macierzyńskiego matce dziecka z tytułu urodzenia dziecka po ustaniu zatrudnienia niezbędne jest dodatkowo zaświadczenie lekarskie stwierdzające stan  ciąży w czasie trwania zatrudnienia oraz:

Dowodami stanowiącymi podstawę przyznania i wypłaty zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego przysługującego do dnia poprzedzającego poród w razie rozwiązania z pracownicą stosunku pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i niemożności zapewnienia innego zatrudnienia są:

W przypadku skrócenia okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczoną po skorzystaniu z zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie do przerwania wypłaty zasiłku macierzyńskiego ubezpieczonej wymagane są:

Ojciec dziecka występując o zasiłek macierzyński w przypadku skrócenia przez matkę tego dziecka pobierania zasiłku macierzyńskiego, powinien przedłożyć skrócony odpis aktu urodzenia dziecka oraz zaświadczenie płatnika zasiłku o okresie, przez który matce dziecka przysługiwał oraz został wypłacony zasiłek macierzyński zawierające także informację o stawce procentowej, w jakiej zasiłek macierzyński przysługiwał ubezpieczonej matce dziecka  oraz imię,  nazwisko i PESEL matki dziecka, a jeżeli nie nadano jej numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość.

W celu przerwania wypłaty zasiłku macierzyńskiego przysługującego ubezpieczonej matce dziecka za okres jej pobytu w szpitalu, po wykorzystaniu przez nią zasiłku macierzyńskiego w wymiarze co najmniej 8 tygodni po porodzie, wymagane jest zaświadczenie o dacie przyjęcia do szpitala lub jego kopia potwierdzona przez płatnika zasiłku za zgodność z oryginałem, oświadczenie ubezpieczonej, od kiedy ubezpieczony ojciec dziecka będzie korzystał z zasiłku macierzyńskiego zawierające informację o stawce procentowej, w jakiej zasiłek macierzyński przysługiwał ubezpieczonej matce dziecka oraz imię,  nazwisko i PESEL matki dziecka, a jeżeli nie nadano jej numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, a w przypadku pracownicy, której zasiłek macierzyński wypłacany jest przez ZUS dodatkowo -  zaświadczenie pracodawcy o dacie przerwania urlopu macierzyńskiego.

Do ustalenia prawa i wypłaty zasiłku macierzyńskiego przysługującego ubezpieczonemu ojcu dziecka za okres przerwy w pobieraniu zasiłku macierzyńskiego z powodu pobytu ubezpieczonej matki dziecka w szpitalu, po wykorzystaniu przez nią zasiłku macierzyńskiego w wymiarze co najmniej 8 tygodni po porodzie, wymagane są:

Datę wypisania ubezpieczonej matki dziecka ze szpitala dokumentuje się zaświadczeniem wystawionym przez szpital.

W celu podjęcia wypłaty zasiłku macierzyńskiego ubezpieczonej matce dziecka za okres po wyjściu ze szpitala, ubezpieczona przedkłada zaświadczenie płatnika zasiłku o okresie zasiłku macierzyńskiego wypłaconego ubezpieczonemu ojcu dziecka zawierające imię,  nazwisko i PESEL ojca dziecka, a jeżeli nie nadano mu numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, a w przypadku ubezpieczonej będącej pracownicą, jeżeli zasiłek jest wypłacany przez ZUS, dodatkowo - zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego.

Ubezpieczony, który występuje o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w razie  śmierci ubezpieczonej lub porzucenia przez nią dziecka, składa skrócony odpis aktu urodzenia dziecka oraz zaświadczenie płatnika zasiłku macierzyńskiego matki dziecka o okresie przysługującego i wypłaconego zasiłku macierzyńskiego ubezpieczonej matce dziecka zawierające także informację o stawce procentowej, w jakiej zasiłek macierzyński przysługiwał ubezpieczonej matce dziecka  oraz imię,  nazwisko i PESEL matki dziecka, a jeżeli nie nadano jej numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Ubezpieczony powinien także złożyć oświadczenie o śmierci matki, a w przypadku porzucenia przez nią dziecka -  oświadczenie o porzuceniu dziecka przez matkę.

Dowodem  do wypłaty zasiłku macierzyńskiego z tytułu przyjęcia  dziecka  na wychowanie i wystąpienia do sądu z wnioskiem o jego przysposobienie za okres ustalony jako okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego jest zaświadczenie  sądu  opiekuńczego o dacie wystąpieniado sadu o  przysposobienie dziecka, zawierające także datę urodzenia dziecka oraz oświadczenie ubezpieczonego o dacie przyjęcia dziecka na wychowanie.

Dowodem do wypłaty zasiłku macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej jest prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej lub umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy rodziną zastępczą a starostą oraz dokument potwierdzający wiek dziecka. 

W przypadku, gdy zasiłek macierzyński jest wypłacany przez ZUS, zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego  urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego nie jest wymagane, jeśli informacja o udzieleniu urlopu została zamieszczona w zaświadczeniu płatnika składek wystawionym na druku ZUS Z-3.

Zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego

Warunkiem przyznania pracownicy/pracownikowi prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, niezależnie od tego, który z rodziców dziecka występuje o wypłatę zasiłku macierzyńskiego, jest wystąpienie do pracodawcy z wnioskiem o udzielenie takiego urlopu; we wniosku tym pracownica/pracownik wskazuje wymiar urlopu (w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności). W przypadku ubezpieczonych niebędących pracownikami, dokumentem wymaganym do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za dodatkowy okres, jest pisemny wniosek złożony w tej sprawie przed terminem rozpoczęcia korzystania z zasiłku za ten okres, w którym ubezpieczona/ubezpieczony podaje okres korzystania z zasiłku macierzyńskiego (w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności).

Do wypłaty pracownicy/pracownikowi zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu przez ZUS, niezależnie od tego, który z rodziców dziecka występuje o wypłatę zasiłku macierzyńskiego, niezbędne jest zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, o ile  informacja o udzieleniu urlopu nie została zamieszczona w zaświadczeniu płatnika składek wystawionym na druku ZUS Z-3, oraz zaświadczenie o okresie i wymiarze czasu pracy wykonywanej w czasie dodatkowego urlopu, jeśli praca jest wykonywana.

Jeżeli o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego występuje drugi z rodziców dziecka, który nie pobierał zasiłku macierzyńskiego za okres bezpośrednio poprzedzający okres wnioskowany (np. gdy o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego występuje ojciec dziecka po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za "podstawowy" okres przez matkę dziecka),  wymagane są:

wysokości procentowej, w jakiej zasiłek macierzyński przysługiwał drugiemu z rodziców dziecka (100% albo 80%).

Jeżeli o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego występuje drugi z rodziców dziecka, który nie pobierał zasiłku macierzyńskiego za okres bezpośrednio poprzedzający okres wnioskowany (np. gdy o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego występuje ojciec dziecka po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za "podstawowy" okres przez matkę dziecka),  wymagane są:

Dowodami stanowiącymi podstawę rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczoną matkę dziecka za okres ustalony jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego w całości lub w części, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w całości lub w części  w przypadku, o którym mowa w art. 1792 § 1 i art. 1824 § 2 Kodeksu pracy są:

Wyżej wymienione dowody stosuje się odpowiednio w przypadku rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczonego ojca dziecka za okres ustalony jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego w części albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w części w przypadkach, o których mowa w art. 1794 i art. 1824 § 2 Kodeksu pracy.

Zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego

Warunkiem przyznania pracownicy/pracownikowi prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego, niezależnie od tego, który z rodziców dziecka występuje o wypłatę zasiłku macierzyńskiego, jest wystąpienie do pracodawcy z wnioskiem o udzielenie takiego urlopu; we wniosku tym pracownica/pracownik wskazuje wymiar urlopu (co najmniej 8 tygodni w wymiarze wielokrotności tygodnia). W przypadku ubezpieczonych niebędących pracownikami, dokumentem wymaganym do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego jest pisemny wniosek złożony w tej sprawie przed terminem rozpoczęcia korzystania z zasiłku. We wniosku ubezpieczona/ubezpieczony podaje okres korzystania z zasiłku macierzyńskiego.

Do przyznania zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego zarówno pracownicy/pracownikowi, jak i ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem wymagane jest ponadto oświadczenie ubezpieczonego o braku zamiaru korzystania przez drugiego z rodziców dziecka z zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego w okresie wskazanym we wniosku albo o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza korzystać z zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu w okresie objętym wnioskiem, zawierające także imię,  nazwisko i PESEL drugiego z rodziców dziecka, a jeżeli nie nadano mu numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość,

Do wypłaty przez ZUS pracownicy/pracownikowi zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego, niezależnie od tego, który z rodziców dziecka występuje o wypłatę zasiłku macierzyńskiego, niezbędne jest zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu rodzicielskiego, o ile  informacja o udzieleniu urlopu nie została zamieszczona w zaświadczeniu płatnika składek wystawionym na druku ZUS Z-3  oraz zaświadczenie o okresie i wymiarze czasu pracy wykonywanej w czasie tego urlopu, jeśli praca jest wykonywana, a także  potwierdzona przez pracodawcę za zgodność z oryginałem kopia oświadczenia dołączonego do wniosku pracownika o udzielenie urlopu rodzicielskiego.

W przypadku gdy o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego występuje ubezpieczony drugi z rodziców dziecka, który nie pobierał zasiłku macierzyńskiego za okres bezpośrednio poprzedzający okres wnioskowany (np. gdy o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego występuje ojciec dziecka po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za dodatkowy urlop macierzyński przez matkę dziecka), dokumentami niezbędnymi do wypłaty zasiłku za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego są:

Dowodem stanowiącym podstawę rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczoną matkę dziecka za okres ustalony  jako okres urlopu rodzicielskiego w całości lub w części w przypadku, o którym mowa w art. 1793 § 1 i art. 1824 § 2 Kodeksu pracy, jest jej pisemny wniosek zawierający datę, od której ubezpieczona matka dziecka rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego, oraz:

Wyżej wymienione dowody stosuje się odpowiednio w przypadku rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczonego ojca dziecka za część okresu ustalonego przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego w przypadku, o którym mowa w art. 1794 i art. 1824 § 2 Kodeksu pracy.

Zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu ojcowskiego

Do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu ojcowskiego, wymagane są:

1) skrócony odpis aktu urodzenia dziecka - w przypadku ubiegania się o zasiłek macierzyński w związku z urodzeniem się dziecka albo postanowienie sądu o przysposobieniu dziecka - w przypadku ubiegania się o zasiłek macierzyński w związku z przysposobieniem dziecka,  

2) oświadczenie, że zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego nie został wcześniej pobrany z innego tytułu,

3) wniosek ubezpieczonego o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu ojcowskiego, złożony przed terminem rozpoczęcia korzystania z zasiłku macierzyńskiego, zawierający datę, od której ubezpieczony zamierza korzystać z zasiłku macierzyńskiego - w przypadku ubezpieczonego niebędącego pracownikiem.

UWAGA!

Przy ustalaniu prawa i wypłacie zasiłku macierzyńskiego, na równi ze skróconym odpisem aktu urodzenia dziecka, zagranicznym aktem urodzenia dziecka, zaświadczeniem  sądu  opiekuńczego o dacie wystąpienia do sadu o  przysposobienie dziecka, postanowieniem sądu o przysposobieniu dziecka, orzeczeniem sądu o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, umową cywilnoprawną zawartą pomiędzy starosta a rodziną zastępczą, traktuje się także ich kopie potwierdzone przez płatnika zasiłku za zgodność z oryginałem.

W każdym przypadku, gdy zasiłek macierzyński jest wypłacany przez ZUS dodatkowo wymagane  jest dodatkowo:

Zaświadczenie płatnika składek nie jest wymagane w przypadku nieprzerwanych okresów pobierania przez ubezpieczonego zasiłku macierzyńskiego.


Kontakt | Materiały do pobrania | Zamówienia publiczne | Konkursy ofert | Praca w ZUS | Szkolenia
Mapa serwisu | Słownik | Oświadczenie o dostępności | Inne serwisy
Biuletyn Informacji Publicznej | Serwis WAP | Serwis RSS
1998 - 2013 r. Serwisem zarządza Departament Aplikacji Autorskich i Gabinet Prezesa

Copyright © ZUS