Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych

W odniesieniu do osób spełniających warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym z kilku tytułów jednocześnie stosuje się następujące zasady obejmowania ubezpieczeniami społecznymi (wybrane przypadki):

  1. Pracownicy oraz funkcjonariusze Służby Celnej, spełniający jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowani ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy, umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarli z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy, służby.
    Wymienione osoby mogą dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów, z zastrzeżeniem punktu 2.

  2. Ubezpieczeni wymienieni wyżej, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy,  służby, – w przeliczeniu na miesiąc – jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.

Uwaga!

Osoba spełniająca jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu stosunku pracy (służby), jest obejmowana tymi ubezpieczeniami wyłącznie ze stosunku pracy (służby), jeżeli:

  • w umowie o pracę mają zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie, 
  • w razie braku zagwarantowania co najmniej minimalnego wynagrodzenia (co może mieć miejsce w przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy) - jeśli podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.

Sprawdź aktualną kwotę minimalnego wynagrodzenia

Wysokość wynagrodzenia pracownika w okresie jego pierwszego roku pracy nie może być niższa niż 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

  1. Zleceniobiorca lub osoba współpracująca ze zleceniobiorcą, którego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, spełniający warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych umów zlecenia podlega obowiązkowo tym ubezpieczeniom jako zleceniobiorca lub osoba współpracująca oraz z kolejnej lub kolejnych umów zlecenia.

Zasady tej nie stosuje się, jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia lub współpracy przy jej wykonywaniu lub z innych umów osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia. Ustalania łącznej podstawy wymiaru składek w celu rozstrzygnięcia obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych należy dokonywać dla każdego miesiąca odrębnie.
Ustalenia łącznej podstawy wymiaru składek dla celu rozstrzygnięcia zbiegu tytułów dokonuje się według kolejności ich powstawania. Ubezpieczony może zmienić tytuł obowiązkowych ubezpieczeń, jednak wybór ten nie może naruszać wyżej wskazanych zasad. Ubezpieczony może także dobrowolnie, na swój wniosek, być objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów.
Kwota minimalnego wynagrodzenia nie jest kwotą graniczną podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ustalenia łącznej podstawy wymiaru składek dokonuje się jedynie w celu rozstrzygnięcia obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w razie zbiegu określonych tytułów ubezpieczeń.

Uwaga!

Zasady rozstrzygania zbiegów kilku umów zlecenia odnoszą się także do zbiegu umowy zlecenia lub współpracy ze zleceniobiorcą z:

  • wykonywaniem współpracy ze zleceniobiorcą,
  • byciem duchownym,
  • byciem posłem lub senatorem,
  • wykonywaniem pracy nakładczej,
  • wykonywaniem współpracy z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność.
  1. Duchowni spełniający warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlegają ubezpieczeniom z tytułu tej działalności.
  2. Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osoby z nimi współpracujące – prowadzące jednocześnie pozarolniczą działalność– podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wymienionych wyżej umów oraz współpracy przy ich wykonywaniu, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej daną osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 18 ust. 8 ustawy, tj. 60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Mogą one dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo wykonywania współpracy. W przypadku jeśli podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania umowy wynosi co najmniej tyle ile najniższa podstawa, o której mowa w art. 18 ust. 8 ustawy, ubezpieczonemu przysługuje wybór/zamiana na bieżąco tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Jeśli osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy agencyjnej lub umowy- zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, nabywa prawo do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej za cały miesiąc kalendarzowy lub część miesiąca, obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej może zostać objęta po zakończeniu okresu pobierania tych świadczeń.

Natomiast w przypadku gdy zasiłek chorobowy/świadczenie rehabilitacyjne przysługuje przez część miesiąca kalendarzowego, dla celów ustalenia, z jakiego tytułu osoba ta podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w pozostałej części tego miesiąca, należy stosować przepis art. 18 ust. 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Oznacza to, że należy porównać kwoty:

  • podstawy wymiaru składek z tytułu umowy zlecenia w tym miesiącu oraz
  • minimalnej podstawy wymiaru składek z tytułu działalności gospodarczej dla tej części miesiąca, za którą zainteresowana osoba nie pobrała zasiłku/świadczenia z umowy- zlecenia, wyliczonej w sposób określony w art. 18 ust. 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.


Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której minimalną podstawę wymiaru składek z tytułu działalności stanowi 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia 

Taka osoba obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów: prowadzenia działalności i wykonywania umowy zlecenia (umowy agencyjnej albo innej umowy o świadczenie usług), chyba że podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności lub wykonywania umowy, z zachowaniem zasady kolejności powstawania tytułów, osiągnie kwotę minimalnego wynagrodzenia. Wówczas kolejny tytuł lub tytuły nie rodzi obowiązku ubezpieczeń. Ubezpieczony może na bieżąco zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

  1. Osoba prowadząca kilka rodzajów działalności pozarolniczej jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z jednego, wybranego przez siebie rodzaju działalności.
  2. Pracownicy, funkcjonariusze Służby Celnej, oraz członkowie rad nadzorczych wynagradzani z tytułu pełnienia tej funkcji mający ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.Zleceniobiorcy, mający ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu z zastrzeżeniem punktu 3 i 8.
  3. Osoby mające ustalone prawo do emerytury lub renty, które zawarły umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowę o dzieło z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu wykonywania tej umowy. Zasadę tę stosuje się także w przypadku, gdy na podstawie takiej umowy wykonywana jest praca na rzecz pracodawcy, z którym osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty pozostaje w stosunku pracy.
  4. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury.  

Obowiązek ten dotyczy jedynie osób, które mają ustalone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy z systemu powszechnego. Dotyczy to rent z tytułu niezdolności do pracy, o których mowa w:

  • ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 748 z późn. zm.),
  • ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1242).

Nie dotyczy natomiast osób pobierających renty rodzinne, a także rencistów spoza systemu powszechnego, mających prawo do np. wojskowych lub policyjnych rent inwalidzkich przyznawanych z tytułu niezdolności do służby, rent rolniczych z tytułu niezdolności do pracy, o których mowa w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704, z późn. zm.).

Powyższy obowiązek ubezpieczeń dotyczy także osób, które działalność gospodarczą prowadzą w formie spółki cywilnej.

Osoba mająca prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, a także prowadząca jednocześnie inną pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (np. jest wspólnikiem w spółce jawnej) obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Osoby, które:

  • mają ustalone prawo do emerytury lub renty innej niż renta z tytułu niezdolności do pracy i jednocześnie prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych,
  • mają ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy i jednocześnie prowadzą pozarolniczą działalność inną niż pozarolnicza działalność gospodarcza, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (np. wspólnik w spółce jawnej, wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością),
  • mają ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy i jednocześnie współpracują przy prowadzeniu pozarolniczej działalności,

podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym  dobrowolnie (jeśli skorzystają z tego prawa obowiązkowe będzie dla nich także ubezpieczenie wypadkowe).    

  1. Pozostałe osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, niewymienione wyżej, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Pod pojęciem „renta” należy rozumieć wyłącznie świadczenie pieniężne z systemu ubezpieczenia społecznego (realizowanego w naszym kraju przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) bądź zaopatrzenia emerytalnego (np. żołnierzy zawodowych czy funkcjonariuszy Policji). Nie ma przy tym znaczenia, czy jest to renta z polskiego, czy zagranicznego systemu ubezpieczenia bądź zaopatrzenia społecznego.

Inne świadczenia nie są rentą w rozumieniu powołanej ustawy; m.in. nie jest rentą renta wypłacana na podstawie przepisów prawa cywilnego (np. renta wyrównawcza). Nie jest również rentą renta socjalna przyznawana na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2013 r. , poz. 982 z późn. zm.).

Podobnie jak w przypadku renty również w przypadku emerytury nie ma znaczenia, czy jest to emerytura z polskiego, czy zagranicznego systemu ubezpieczenia bądź zaopatrzenia społecznego.

Dla celu ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych, pobieranie uposażenia rodzinnego przysługującego w razie śmierci sędziego albo sędziego w stanie spoczynku członkom jego rodziny należy traktować jak pobieranie renty rodzinnej.

  1. Osoby wykonujące pracę nakładczą, zleceniobiorcy i osoby z nimi współpracujące, osoby prowadzące pozarolniczą działalność i osoby z nimi współpracujące, osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania oraz  duchowni, spełniający jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Mogą oni jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęci ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów.
  2. Pracownicy, członkowie spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych, funkcjonariusze Służby Celnej, spełniający jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów.
  3. Przy ustalaniu obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego bez znaczenia jest ewentualne posiadanie ustalonego prawa do emerytury lub renty.
  4. Pracownik, który łączy dodatkowy urlop macierzyński lub dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu na zasadach określonych w art. 1821 Kodeksu pracy, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów.
  5. Członkowie rad nadzorczych spełniający warunki do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów podlegają ubezpieczeniom również z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej.

Uwaga!

Wobec osób, które w wyniku rozstrzygnięcia zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych z danego tytułu podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym zastosowanie mają następujące zasady:  

  • nie mogą one zostać objęte dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, bowiem tym ubezpieczeniem mogą być objęte wyłącznie osoby podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowymi (tytuły wymienione w art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych),
  • podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, jeśli zgodnie z art. 12 ust. 2 i 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest ono przewidziane dla danego tytułu.