Przedmiot i zakres kontroli

Kontrola ma charakter planowy co oznacza, że jest prowadzona na podstawie rocznego planu kontroli. Dobór płatników składek w ramach realizacji planu kontroli, poprzedzony jest prowadzoną analizą prawdopodobieństwa naruszenia prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań, które zostały zlecone Zakładowi. Przedmiotem kontroli jest ocena rzetelności i prawidłowości wywiązywania się z zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek nałożonych usus i innymi ustawami.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 usus kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek przeprowadzają inspektorzy kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nadzór nad przeprowadzeniem kontroli w imieniu Prezesa Zakładu sprawuje Główny Inspektor Kontroli. W czynnościach kontrolnych może uczestniczyć na podstawie odrębnego upoważnienia pracownik Zakładu niebędący inspektorem kontroli, przygotowujący się do przystąpienia do egzaminu kwalifikacyjnego na stanowisko inspektora kontroli Zakładu.

Inspektorzy kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadząc kontrolę mają prawo badać czy płatnik składek:

  • w odpowiednich terminach zgłosił do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego wszystkie osoby, które powinien,
  • obliczył od prawidłowych podstaw wymiaru oraz w prawidłowych wysokościach wszystkie należne składki oraz je zadeklarował,
  • prawidłowo obliczył wysokość świadczeń z ubezpieczeń społecznych i udokumentował do nich prawo, wypłacił te świadczenia i prawidłowo jr rozliczył w poczet składek,
  • terminowo i bez błędów opracował wnioski o emerytury i renty,
  • rzetelnie wystawił zaświadczenia i zgłosił dane do celów ubezpieczeniowych.

Ponadto inspektorzy kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych biorą udział w procesie dochodzenia należności ZUS poprzez dokonywanie oględzin i spisu składników majątku płatników składek, którzy zalegają z realizacją swoich zobowiązań finansowych.

Kontrolę przeprowadza się w siedzibie płatnika składek oraz w miejscach prowadzenia przez niego działalności (art. 90 ust. 1 usus). Na wniosek lub za zgodą kontrolowanego płatnika składek kontrola może zostać przeprowadzona w innym miejscu przechowywania dokumentacji w tym ksiąg podatkowych.  W siedzibie Zakładu (mimo zapewnienia warunków technicznych, o których mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 usus), jeżeli może to usprawnić prowadzenie kontroli. Zgodę na prowadzenie czynności kontrolnych w siedzibie Zakładu płatnik składek wyraża na piśmie.

Czynności kontrolne bez zgody płatnika składek prowadzi się w siedzibie terenowej jednostki organizacyjnej, jeżeli charakter czynności tego wymaga (art. 90 ust. 4 usus), gdy zachodzi konieczność przesłuchania świadka, ubezpieczonego - byłego pracownika płatnika składek lub płatnik składek nie zgłosił zmiany adresu siedziby do Zakładu, jak również nie dokonał wykreślenia i zmiany adresu siedziby firmy w ewidencji działalności gospodarczej lub KRS, a pod wskazanym adresem działalność nie jest prowadzona.

Płatnicy składek zgodnie z art. 88 usus są zobowiązani:

  • udostępnić wszelkie dokumenty i inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli (książkę kontroli, upoważnienia, protokoły kontroli, pozostałą dokumentację),
  • udostępnić do oględzin składniki majątku,
  • sporządzić i wydać kopie dokumentów związanych z zakresem kontroli,
  • zapewnić niezbędne warunki do przeprowadzenia czynności kontrolnych,
  • udzielać wyjaśnień,
  • przedstawić tłumaczenia dokumentacji sporządzonej w języku obcym na język polski.

Redakcja: Departament Kontroli Płatników Składek