Wybierz
Okresy uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu wysokości tych świadczeń
Przy ustalaniu prawa do emerytury ustalanej na zasadach dotychczasowych i obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy składkowe i nieskładkowe. Okresy te uwzględnia się również przy ustalaniu stażu uprawniającego do emerytury określonej w art. 184 ustawy emerytalnej oraz przy ustalaniu okresu uprawniającego do podwyższenia emerytury ustalanej według nowych zasad do kwoty świadczenia najniższego.
Przy ustalaniu prawa do emerytury ustalanej na zasadach dotychczasowych w podwójnym wymiarze uwzględniane są okresy:
- działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także zaliczane do okresów tej działalności oraz okresy podlegania represjom wojennym i okresu powojennego,
- pracy przymusowej.
Okresów tych nie zalicza się w podwójnym wymiarze przy ustalaniu wysokości świadczenia.
Przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty z tytułu zatrudnienia (ubezpieczenia) nie uwzględnia się okresów służby w Wojsku Polskim, w Policji (Milicji Obywatelskiej), w Biurze Ochrony Rządu, w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w Agencji Wywiadu, w Państwowej Straży Pożarnej, w Straży Granicznej, w Służbie Więziennej, jeżeli z tytułu tych okresów służby zostało ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie przepisów regulujących zasady nabywania prawa do świadczeń przez żołnierzy zawodowych lub pozostałych funkcjonariuszy tzw. służb mundurowych.
Przy ustalaniu prawa do emerytury na zasadach dotychczasowych lub renty dla:
- płatników składek, zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
- osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność
nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki, mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tym okresie. Zasada ta ma również zastosowanie wobec ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne za okresy przypadające przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność przed dniem 1 stycznia 1999 r.
Zasadę tę stosuje się również przy ustalaniu okresu uprawniającego do emerytury określonej w art. 184 ustawy emerytalnej oraz okresu uprawniającego do podwyższenia emerytury ustalanej według nowych zasad do kwoty świadczenia najniższego.
- okresy zatrudnienia i okresy pracy wykonywanej na terenach wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych granicach oraz
- okresy zatrudnienia i okresy pracy wykonywanej na terenach wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej przed ustaleniem jej obecnych granic.
Okresy składkowe | Wymagana dokumentacja |
opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po dniu 31 grudnia 1998 r. oraz okresy nieopłacenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z powodu przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek | potwierdzenie dokonane przez ZUS lub płatnika składek (świadectwo pracy, zaświadczenie lub inny dokument |
opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w przepisach wymienionych w art. 195 pkt 1-4 i 8 ustawy emerytalnej, przepisach o adwokaturze, w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz w przepisach o pomocy społecznej w okresie od dnia 15 listopada 1991 r. do 31 grudnia 1998 r. | potwierdzenie dokonane przez ZUS lub płatnika składek (świadectwo pracy, zaświadczenie lub inny dokument) |
zaliczone do okresów ubezpieczenia społecznego duchownych:
| zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień lub zaświadczenie potwierdzające okresy pozostawania duchownym wydane przez właściwe władze diecezjalne lub zakonne |
czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby | świadectwo służby lub zaświadczenie odpowiednich organów, w których pełniona była zawodowa służba; w odniesieniu do pozostałych okresów zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień albo książeczka wojskowa (poświadczona kserokopia tej książeczki) |
działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz okresy podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego | zaświadczenie kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych |
pełnionej w Polsce służby:
| świadectwo służby lub zaświadczenie stosownych organów |
pobierania zasiłku macierzyńskiego | zaświadczenie pracodawcy lub ZUS |
osadzenia w więzieniach lub w innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania albo bez wyroku po 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną | zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego na okoliczność potwierdzenia osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na mocy skazania, natomiast okresy osadzenia w tych miejscach bez wyroku - zaświadczenie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu |
zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów | dokument potwierdzający status repatrianta oraz dowody zatrudnienia |
świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do | decyzja kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydana po przedłożeniu dokumentów lub ocenie zeznań świadków |
Za okresy składkowe uważa się również przypadające przed 15 listopada 1991 r. następujące okresy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne: | |
Okresy | Wymagana dokumentacja |
zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia: | |
| świadectwo pracy, zaświadczenie lub wpis do legitymacji ubezpieczeniowej, a w razie ich braku wpis w dowodzie osobistym "książeczkowym", zeznania świadków, legitymacja służbowa, legitymacja związków zawodowych lub pismo o powołaniu, mianowaniu, angażowaniu, zwolnieniu, wyróżnieniu, udzieleniu urlopu oraz potwierdzenie ZUS, jeżeli pracodawca zgłaszał imiennie pracownika do ubezpieczenia społecznego. |
| zaświadczenie właściwych organów |
| zaświadczenie jednostki kierującej |
| potwierdzenie ZUS o okresach opłacania składek na ubezpieczenie społeczne |
pracy przymusowej: | |
| dokumenty lub zeznania świadków |
| zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień |
zatrudnienia młodocianych na obszarze państwa polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed 1 stycznia 1975 r. | świadectwo pracy, umowa o naukę zawodu, o przyuczenie do określonej pracy, o odbywanie wstępnego stażu pracy, zaświadczenie zakładu pracy albo zeznania świadków, jeżeli pracodawca stwierdzi brak dokumentacji z tego okresu i brak możliwości potwierdzenia, że z młodocianymi pracownikami były zawierane bądź nie) umowy albo pracodawca potwierdzi, że zawierał umowy z młodocianymi pracownikami, lecz nie może potwierdzić faktu zatrudnienia konkretnego młodocianego pracownika |
pracy wykonywanej w czasie odbywania na obszarze państwa polskiego kary pozbawienia wolności, kary aresztu za wykroczenie oraz w czasie tymczasowego aresztowania - w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy określonego dla takiej pracy | zaświadczenie wydane przez zakład karny lub areszt śledczy |
niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia, jeżeli za te okresy na podstawie przepisów Kodeksu pracy zostało wypłacone wynagrodzenie lub odszkodowanie | orzeczenie sądu, zaświadczenie pracodawcy |
czasowego pozostawania bez pracy na obszarze państwa polskiego z powodu niemożności jej otrzymania lub niemożności podjęcia szkolenia zawodowego, w tym okresy pobierania zasiłków z funduszu aktywizacji zawodowej, zasiłków dla bezrobotnych oraz zasiłków szkoleniowych wypłaconych z Funduszu Pracy | zaświadczenie wydziału zatrudnienia urzędu pracy |
sprawowania mandatu posła lub senatora w państwie polskim | zaświadczenie właściwego organu |
internowania na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. nr 29, poz. 154; 1982 nr 3, poz. 18 oraz 1989 nr 34, poz. 178) | zaświadczenie Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, do którego zostały przekazane przez Komendy Policji dokumenty dotyczące internowania |
wykonywania działalności twórczej lub artystycznej na obszarze państwa polskiego: | |
| potwierdzenie ZUS o okresach opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub o okresie zwolnienia z opłacania tych składek |
| decyzja Komisji do spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców |
pracy adwokatów wykonywanej na obszarze państwa polskiego: | |
| zaświadczenie zespołu adwokackiego, a w przypadku adwokatów wykonujących zawód indywidualnie potwierdzenie ZUS o okresach opłacania składek lub o okresach zwolnienia z ich opłacania |
| zaświadczenie lub inny dokument |
wykonywania na obszarze państwa polskiego pracy nakładczej: | |
| potwierdzenie o okresach opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub o okresie zwolnienia z opłacania tych składek albo inny dokument |
| zaświadczenie podmiotu zatrudniającego lub inny dokument |
pracy na obszarze państwa polskiego w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i w innych spółdzielniach zrzeszonych w Centralnym Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych, w zespołowych gospodarstwach rolnych spółdzielni kółek rolniczych zrzeszonych w Krajowym Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych oraz pracy na rzecz tych spółdzielni: | |
| potwierdzenie spółdzielni dot. dni faktycznie przepracowanych |
| potwierdzenie spółdzielni dot. dni faktycznie przepracowanych |
pracy na obszarze państwa polskiego wykonywanej na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia oraz współpracy przy wykonywaniu takiej umowy: | |
| potwierdzenie płatnika składek lub inny dokument |
| zaświadczenie lub inny dokument właściwego podmiotu na rzecz którego wykonywano umowę agencyjną lub umowę-zlecenie |
pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarze państwa polskiego: | |
| potwierdzenie ZUS o okresach opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub o okresach zwolnienia z opłacania tych składek |
| zaświadczenie właściwej organizacji, cechu |
współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarze państwa polskiego objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego oraz okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki | potwierdzenie ZUS o okresach opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub o okresach zwolnienia z opłacania tych składek |
ubezpieczenia społecznego duchownych na obszarze państwa polskiego, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki | potwierdzenie ZUS o okresach opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub o okresach zwolnienia z ich opłacania |
pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego uprawiania sportu na obszarze państwa polskiego po ukończeniu 15 roku życia, z wyjątkiem okresów pobierania stypendium przez osoby uczące się lub studiujące w systemie studiów dziennych | zaświadczenie klubu sportowego lub jednostki wypłacającej takie stypendium |
Okresy nieskładkowe | Wymagana dokumentacja |
pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłaconego na podstawie przepisów Kodeksu pracy | zaświadczenie pracodawcy |
pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego: chorobowego lub opiekuńczego | zaświadczenie pracodawcy lub ZUS |
pobierania świadczenia rehabilitacyjnego | decyzja ZUS lub zaświadczenie pracodawcy |
pobierania zasiłku chorobowego i opiekuńczego oraz świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu obowiązku ubezpieczenia | decyzja ZUS lub zaświadczenie ZUS |
pobierania renty chorobowej po ustaniu zatrudnienia w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub po ustaniu obowiązku ubezpieczenia społecznego z innego tytułu | decyzja ZUS lub zaświadczenie ZUS |
niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia, jeżeli za te okresy, na podstawie przepisów Kodeksu pracy, zostało wypłacone odszkodowanie | orzeczenie sądu, zaświadczenie pracodawcy |
niewykonywania pracy w okresie przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych, nie więcej jednak niż 5 lat | decyzja kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych |
przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy - z powodu opieki nad dzieckiem: | |
| świadectwo pracy lub zaświadczenie pracodawcy o urlopie wychowawczym lub bezpłatnym, a w odniesieniu do okresów niewykonywania pracy z powodu opieki oświadczenie osoby zainteresowanej i skrócony odpis aktu urodzenia dziecka |
| świadectwo pracy lub zaświadczenie pracodawcy o urlopie wychowawczym lub bezpłatnym a w odniesieniu do okresów niewykonywania pracy z powodu opieki oświadczenie osoby zainteresowanej i dokumentacja medyczna, w tym zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia dziecka oraz odpis aktu urodzenia dziecka |
przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia | oświadczenie osoby sprawującej opiekę oraz orzeczenie komisji lekarskiej ZUS ds. inwalidztwa i zatrudnienia lub lekarza orzecznika ZUS (komisji lekarskiej ZUS) i zaświadczenie potwierdzające status inwalidy wojennego osoby podopiecznej |
przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy niewykonywania pracy, w granicach do 6 lat, spowodowane koniecznością opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia | oświadczenie osoby sprawującej opiekę oraz orzeczenie komisji lekarskiej ZUS ds. inwalidztwa i zatrudnienia lub lekarza orzecznika ZUS (komisji lekarskiej ZUS), albo orzeczenie zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności |
urlopu bezpłatnego oraz przerw w zatrudnieniu w razie nieudzielenia urlopu bezpłatnego małżonkom pracowników skierowanych do pracy w przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i w innych misjach specjalnych za granicą, w instytutach, ośrodkach informacji i kultury za granicą | zaświadczenie potwierdzające udzielenie urlopu bezpłatnego, jeżeli taki urlop był udzielony oraz zaświadczenie instytucji kierującej do pracy za granicą |
nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów | zaświadczenie uczelni potwierdzające fakt ukończenia studiów, okres ich trwania i programowy wymiar studiów albo dyplom, jeżeli studia zostały zakończone uzyskaniem dyplomu, a z dyplomu tego wynika okres trwania studiów i programowy wymiar studiów |
dokształcania zawodowego lekarzy w klinikach akademii medycznych i oddziałach instytutów naukowych w charakterze wolontariusza - w granicach do 1 roku | zaświadczenie kliniki AM lub instytutu naukowego |
pobierania zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego | zaświadczenie urzędu pracy o okresach pobierania świadczenia przedemerytalnego lub zasiłku przedemerytalnego, wypłacanych przez ten urząd lub potwierdzenie ZUS o okresach wypłacania tych świadczeń |
udokumentowanej niezdolności do pracy, za które wypłacone zostały z Funduszu Pracy: zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki szkoleniowe lub stypendia | zaświadczenie urzędu pracy |
studiów doktoranckich i aspirantury naukowej w wymiarze określonym w decyzji o ich utworzeniu | zaświadczenie wydane przez jednostkę prowadzącą studia |
asystenckich studiów przygotowawczych | zaświadczenie wydane przez jednostkę prowadzącą studia |
Przy ustalaniu prawa do emerytury na zasadach dotychczasowych oraz renty, a także przy obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Analogiczna zasada obowiązuje przy ustalaniu okresu:
- uprawniającego do emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej,
- uprawniającego do podwyższenia emerytury ustalanej według nowych zasad do kwoty świadczenia najniższego.
Okresy rolne
Przy ustalaniu prawa do emerytury na zasadach dotychczasowych oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się, traktując je jak okresy składkowe:
- okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,
- przypadające przed 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,
- przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,
jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury.
Wskazane okresy uwzględnia się również - w zakresie niezbędnym - przy ustalaniu okresu uprawniającego do emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej.
Przy ustalaniu prawa do renty uwzględnia się okres ubezpieczenia społecznego rolników, za który opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, i tylko wówczas, gdy okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty - w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Środkiem dowodowym potwierdzającym okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest zaświadczenie wystawione przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Natomiast w stosunku do tych okresów pracy w gospodarstwie rolnym czy prowadzenia gospodarstwa rolnego, które przypadają przed dniem objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników, istnieje możliwość przedłożenia jako środka dowodowego zeznań świadków.
Wymienionych wyżej okresów uzupełniających nie uwzględnia się, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Okres pobierania renty
Przy ustalaniu prawa do emerytury dla osoby urodzonej przed dniem 1 stycznia 1949 r., która osiągnęła wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn, uwzględnia się okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy przysługującej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie ma zatem możliwości uwzględnienia takiego okresu w przypadku ubiegania się o emeryturę w wieku niższym niż wiek emerytalny (np. 55 lat) lub bez względu na wiek oraz przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy uwzględnia się w zakresie niezbędnym do przyznania emerytury, tzn. gdy okresy składkowe, nieskładkowe oraz okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie są krótsze od okresu niezbędnego do przyznania emerytury. Przy ustalaniu prawa do emerytury w pierwszej kolejności uwzględnia się okresy składkowe, następnie okresy nieskładkowe w wymiarze ograniczonym do 1/3 okresów składkowych, a jeżeli wymiar tych okresów jest niewystarczający do przyznania emerytury - okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie. Jeżeli mimo to łączny wymiar tych okresów jest krótszy od 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny - uwzględnieniu podlegają okresy pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy.
Okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy uwzględnia się wyłącznie wówczas, gdy prawo do tego świadczenia ustało z powodu odzyskania zdolności do pracy, tzn. gdy lekarz orzecznik ZUS orzekł zdolność do pracy, oraz wówczas, gdy osoba zainteresowana pobierała rentę okresową, a po upływie tego okresu nie zgłosiła wniosku o dalsze ustalenie uprawnień do świadczenia.
Za rentę z tytułu niezdolności do pracy przysługującą z Funduszu uważa się rentę z tytułu niezdolności do pracy (w tym rentę szkoleniową) przyznaną na podstawie przepisów ustawy emerytalnej, a także rentę przyznaną na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1999 r. Za rentę uważa się także rentę z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.
Nie uwzględnia się natomiast okresu pobierania renty przysługującej na podstawie ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadku lub choroby zawodowej powstałych w szczególnych okolicznościach, ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, ustawy o kombatantach, ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy tzw. służb mundurowych.
Okresu pobierania renty nie uwzględnia się przy obliczaniu wysokości emerytury.
