Kapitał początkowy

• zgłosi wniosek o emeryturę po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 2008 r. i wystąpi o obliczenie emerytury według nowych, zreformowanych zasad,
• osiągnął powszechny wiek emerytalny,
• ma okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące co najmniej 20 lat - kobieta, 25 lat - mężczyzna (z zastrzeżeniem, iż okresy nieskładkowe mogą być uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych),
• kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

• długości udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1 stycznia 1999 r.,
• podstawy wymiaru,
• współczynnika p, który służy do obliczenia tzw. części socjalnej.

Część socjalną kapitału początkowego ustala się przy uwzględnieniu 24% kwoty bazowej oraz współczynnika p - proporcjonalnego do wieku i stażu ubezpieczeniowego (okresów składkowych i nieskładkowych) osiągniętego do 31 grudnia 1998 r.

100% części socjalnej wynosi 293,01 zł (24% kwoty bazowej, tj. 1220,89 zł).

Kwota bazowa wynosi 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z II kwartału 1998 r., tj. 1220,89 zł.

Do ustalenia tzw. części socjalnej hipotetycznej emerytury stosuje się wzór, według którego oblicza się współczynnik proporcjonalny do wieku oraz stażu ubezpieczeniowego:

gdzie:

p - współczynnik; nie może być wyższy od 100%, jest zaokrąglany (według zasad matematycznych) do setnych części procentu;

wiek ubezpieczonego - oznacza wiek w dniu 31 grudnia 1998 r., wiek ten określany jest, w pełnych latach, a jeżeli w dniu 31 grudnia 1998 r. ubezpieczony miał więcej niż 6 miesięcy ponad wiek ustalony w latach, przyjmuje się pełne lata po zaokrągleniu w górę;

wiek emerytalny - oznacza 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn;

staż ubezpieczeniowy - oznacza udowodnione do dnia 31 grudnia 1998 r. okresy składkowe i nieskładkowe; przy obliczaniu łącznego okresu składkowego i nieskładkowego uwzględnia się lata, miesiące i dni; jeżeli w dniu 31 grud­nia 1998 r. ubezpieczony ma więcej niż 6 miesięcy stażu, staż ten zaokrągla się do pełnego roku; jeżeli natomiast w dniu 31 grud­nia 1998 r. ubezpieczony ma więcej niż 6 miesięcy stażu ponad pełne lata, staż ten zaokrągla się w górę; jeżeli ubezpieczony ma w dniu 31 grudnia 1998 r. staż wynoszący 6 miesięcy lub krótszy (np. 3 miesiące i 22 dni) staż ten ustala się w dniach; również w dniach ustala się staż, jeżeli ubezpieczony ma w dniu 31 grudnia 1998 r. staż wynoszący 6 miesięcy i mniej ponad pełne lata (np. 25 lat, 5 miesięcy i 3 dni).

Przyjmuje się, iż miesiąc kalendarzowy ma 30 dni, a rok kalendarzowy 360 dni.

wymagany staż - oznacza 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn; jeżeli staż ubezpieczeniowy ustala się w dniach, to wymagany staż również ustala się w dniach przyjmując, iż rok kalendarzowy to 360 dni.

Wymagany staż ustalony w dniach wynosi:

• dla kobiet - 7 200 dni (20 lat x 360 dni),
• dla mężczyzn - 9 000 dni (25 lat x 360 dni).

18 - oznacza wiek przyjęty jako początek aktywności zawodowej.

Wartość współczynnika p dla osób, które w dniu objęcia ubezpieczeniem po raz pierwszy miały ukończone 18 lat (obliczona oddzielnie dla kobiet i oddzielnie dla mężczyzn), zamieszczona jest w załączniku do ustawy emerytalnej. Pamiętać jednak należy, iż załącznik ten odzwierciedla regułę w myśl której staż ubezpieczeniowy i wymagany staż oblicza się w pełnych latach.

W przypadku, gdy staż ubezpieczeniowy i wymagany staż ustala się w dniach - wartość współczynnika p dla ubezpieczonego mającego 18 lat oblicza się zawsze zgodnie z zamieszczonym wyżej wzorem.

Jeżeli wnioskodawca w dniu objęcia po raz pierwszy ubezpieczeniem społecznym nie miał ukończonych 18 lat, przy obliczaniu współczynnika p według powyższego wzoru przyjmuje się zamiast liczby 18 faktyczny wiek (np. 16 lub 17 lat), w którym powstał obowiązek ubezpieczenia społecznego.

Możliwość obliczenia stażu ubezpieczeniowego i wymaganego stażu w dniach wprowadzona została od 23 września 2011 r. przepisami ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 187, poz. 1112). Mogą z niej skorzystać również osoby, którym przed dniem 22 września 2011 r. obliczono kapitał początkowy, jednakże z powodu braku podstaw prawnych nie można było uwzględnić tym osobom przy obliczaniu stażu ubezpieczeniowego stażu wynoszącego 6 miesięcy lub krótszego.

Przykład 1

Pan Wacław N. (ur. 15.09.1972 r.) w dniu 31.12.1998 r. miał ukończone 26 lat i udowodniony staż ubezpieczeniowy w wymiarze 2 lat, 5 miesięcy i 10 dni (od 1.01.1995 r. do 31.12.1996 r., od 1.09. 1997 r. do 31.12.1997 r. oraz od 21.10.1998 r. do 30.11.1998 r.). Panu Wacławowi N. ustalono w 2005 r. kapitał początkowy, przyjmując do obliczenia współczynnika p staż ubezpieczeniowy wynoszący 2 lata i pomijając - zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami - 5 miesięcy i 10 dni. Po zmianie przepisów Pan Wacław N. może wystąpić z wnioskiem o ponowne obliczenie kapitału początkowego poprzez przyjęcie do ustalenia współczynnika p pominiętych 5 miesięcy i 10 dni.

Przykład 2

Pani Elzbieta K. (ur. 1.09.1954 r.) w dniu 31.12.1998 r. miała ukończone 44 lata. Na dzień 31.12.1998 r. udowodniła staż ubezpieczeniowy wynoszący 24 lata, 3 miesiące i 15 dni (24 lata okresów składkowych oraz 3 miesiące i 15 dni okresów nieskładkowych). W 2006 r. przy obliczaniu współczynnika p pominięto 3 miesiące i 15 dni i przyjęto, iż zainteresowana udowodniła 24 lata. Wiek ubezpieczonej podlegał zaokrągleniu do pełnych lat, tj. do 44 lat. Ubezpieczona może ubiegać się o ponowne ustalenie współczynnika p poprzez obliczenie stażu ubezpieczeniowego i wymaganego stażu w dniach. Ustalony w dniach staż ubezpieczeniowy wynosi 8745 dni (24 lata x 360 dni + 3 m x 30 dni +15 dni). Natomiast wiek ubezpieczonej w dalszym ciągu podlega zaokrągleniu do pełnych lat, a więc do lat 44.

Możliwość obliczenia stażu ubezpieczeniowego i wymaganego stażu w dniach oznacza również, iż o obliczenie kapitału początkowego może ubiegać się również ubezpieczony, który legitymuję się stażem ubezpieczeniowym wynoszącym 6 miesięcy lub krótszym, np. 2 miesiące i 15 dni. Zgodnie z przepisami obowiązującymi do 22 września 2011 r. nie istniała podstawa prawna do obliczenia kapitału początkowego dla takiego ubezpieczonego.

Przykład 3

Pan Antoni K. (ur. 15.09.1973 r.) w dniu 31.12.1998 r. miał ukończone 25 lat i udowodniony staż ubezpieczeniowy w wymiarze 5 miesięcy i 16 dni (od 1.09. 1997 r. do 31.12.1997 r. oraz od 15.10.1998 r. do 30.11.1998 r.). Pan Antoni K. występuje obecnie po raz pierwszy z wnioskiem o ustalenie kapitału początkowego i będzie miał ten kapitał ustalony, gdyż poczynając od 23.09.2011 r. istnieje możliwość obliczenia kapitału początkowego osobie mającej w dniu 31.12.1998 r. staż ubezpieczeniowy wynoszący 5 miesięcy i 10 dni.

Suma kwot: części za okresy składkowe, części za okresy nieskładkowe oraz części socjalnej mnożona jest przez średnie dalsze trwanie życia, tj. przez 209 miesięcy. Tak wyliczona kwota stanowi wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r.

Ustalenie wartości kapitału początkowego następuje w formie decyzji. Jeżeli ubezpieczony nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w decyzji, może wnieść odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Odwołanie można wnieść w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

Obliczenie kwoty kapitału początkowego:

Przykład 4

Pani Julia G. (urodzona 15.10.1958 r.) w dniu 31.12.1998 r. miała ukończone 40 lat.
Udowodniła staż ubezpieczeniowy do 31 grudnia 1998 r.:

• okresy składkowe - 15 lat i 8 mies., tj. 188 mies.,
• okresy nieskładkowe - 4 lata i 2 mies., tj. 50 mies.

Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru - 110 %.
Podstawa wymiaru wynosi: 110% x 1220,89 zł (kwota bazowa) = 1342,98 zł.
100% części socjalnej, tj. 24% kwoty bazowej 1220,89 zł wynosi 293,01 zł.:

0,723740 x 100 = 72,37%

• część socjalna:
  293,01 zł x 72,37% (współczynnik p) = 212,05 zł
• okres składkowy:
  (188 x 1,3%): 12 x 1342,98 zł (podstawa wymiaru) = 20,37% x 1342,98 zł = 273,57 zł
• okres nieskładkowy:
  (50 x 0,7%): 12 x 1342,98 zł (podstawa wymiaru) = 2,92% x 1342,98 zł = 39,22 zł

Suma: 212,05 zł + 273,57 zł + 39,22 zł = 524,84 zł

Kapitał początkowy Pani Julii G. wynosi 109 691,56 zł (524,84 zł x 209 mies.).

ZUS może potwierdzić okresy ubezpieczenia oraz podstawę wymiaru składek

Także ZUS może potwierdzić okresy pozostawania w ubezpieczeniu przed 1999 r. niektórym grupom ubezpieczonych, pod warunkiem jednak, że zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Potwierdzenia okresów opłacania składek ZUS może dokonać po złożeniu wypełnionego wniosku o ustalenie kapitału początkowego oraz kwestionariusza (druk: ZUS Rp-6), w którym wnioskodawca wykaże przebyte okresy składkowe i nieskładkowe.

ZUS, na podstawie własnej dokumentacji może potwierdzić okresy podlegania ubezpieczeniu, okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne sprzed 1999 r. oraz wysokość podstawy wymiaru składek, m. in.:

• osobom, które były zatrudnione w gospodarstwach domowych i przy obsłudze prywatnych domów mieszkalnych - za okres od 1 lipca 1970 r.,
• pracownikom nieuspołecznionych zakładów pracy, a od 1 stycznia 1990 r. pracownikom zakładów pracy zatrudniających nie więcej niż 20 pracowników,
• osobom, które prowadziły działalność na własny rachunek i osobom z nimi współpracującym,
• osobom, które wykonywały wolny zawód, w tym np.:
  • rzemieślnikom i osobom z nimi współpracującym - od 1 lipca 1965 r.,
  • właścicielom taksówek - od 1 lipca 1969 r.,
  • prowadzącym działalność handlowo-usługową - od 25 sierpnia 1973 r.,
  • twórcom i artystom objętym zaopatrzeniem emerytalnym twórców - od 1 stycznia 1974 r.,
  • adwokatom wykonującym zawód indywidualnie, poza zespołem - od stycznia 1983 r.,
  • duchownym - od 1 lipca 1989 r.

Aby ZUS mógł potwierdzić okresy podlegania ubezpieczeniu, okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz podstawę wymiaru składek, w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych (druk: ZUS Rp-6) należy podać:

• pracownicy - okres pracy, nazwę zakładu pracy lub nazwisko pracodawcy i adres byłego miejsca pracy (adres firmy) oraz NKP (Numer Konta Płatnika), jeżeli jest im znany,
• prowadzący działalność, współpracujący przy prowadzeniu działalności, twórcy i artyści oraz wykonujący wolny zawód - okres prowadzenia działalności i adres, pod którym zarejestrowane było prowadzenie działalności, oraz numer NKP. Wskazane jest podanie też adresu ZUS, do którego były opłacane składki.

Pracodawca zatrudniający nie więcej niż 20 pracowników powinien jednak potwierdzić okres (okresy), za które, po 28 lutego 1995 r., wypłacał pracownikowi - na podstawie przepisów art. 92 Kodeksu pracy lub innych przepisów - wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy (do 35 dni w ciągu roku) oraz wypłaconą w każdym roku kwotę tego wynagrodzenia. Kwot tych wynagrodzeń ZUS nie posiada, bowiem pracodawca nie był zobowiązany do podawania ich do wiadomości ZUS.

Inne okresy składkowe

Ustawa emerytalna w art. 6 zrównała z okresami składkowymi niektóre, ściśle określone w ustawie emerytalnej, okresy, mimo iż za te okresy przed 1999 r. nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Są to m.in. okresy:

• służby: w Wojsku Polskim, Policji (Milicji Obywatelskiej), w Urzędzie Ochrony Państwa (organach bezpieczeństwa publicznego), w Straży Granicznej, w Służbie Więziennej, w Państwowej Straży Pożarnej, w Biurze Ochrony Rządu.

Dowody: świadectwo służby lub zaświadczenie odpowiednich organów, w których zawodowo pełniona była służba. Natomiast okresy niezasadniczej służby wojskowej, np. zasadniczej służby wojskowej lub zastępczych form służby wojskowej, powinny być udokumentowane:

• kserokopią książeczki wojskowej poświadczoną przez pracodawcę, u którego pracownik jest zatrudniony lub przez pracownika ZUS

albo

• zaświadczeniem Wojskowej Komendy Uzupełnień.

• internowania na podstawie art. 42 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym

Dowód: zaświadczenie wystawione przez IPN - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, do którego zostały przekazane przez Komendy Policji dokumenty dotyczące internowania.

• osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania albo bez wyroku po 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną.

Dowody: zaświadczenie wydane przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego, a od 1 stycznia 1999 r. - przez Prezesa Sądu Okręgowego, na okoliczność potwierdzenia okresów osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia po 31 grudnia 1956 r. na mocy skazania z przyczyn politycznych. Natomiast okresy osadzenia w tych miejscach bez wyroku potwierdzał Szef Urzędu Ochrony Państwa, a od 29 października 1999 r. potwierdza Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

• zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po 22 lipca 1944 r. i uzyskały status repatrianta.

Dowody: dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia za granicą przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego oraz dowód potwierdzający status repatrianta.

• świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.

Dowód: decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Okresy nieskładkowe to występujące w okresie aktywności zawodowej okresy, w których nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Zostały one wymienione w art. 7 ustawy emerytalnej. Zaliczane są do nich m.in. okresy:

• pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego wypłaconych po 14 listopada 1991 r. - chorobowego i opiekuńczego,
• pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy po dniu 28 lutego 1995 r. na podstawie art. 92 Kodeksu pracy (lub innych przepisów); dotyczy okresu choroby do 35 dni w ciągu roku kalendarzowego,
• pobierania świadczenia rehabilitacyjnego,
• urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy spowodowane opieką nad dzieckiem:

• w wieku do 4 lat - w granicach do 3 lat na każde dziecko - łącznie nie więcej niż 6 lat,
• na które, ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny, przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo do 3 lat na każde dziecko.

Okres wychowania dziecka przed podjęciem zatrudnienia - jak też w czasie przerwy w zatrudnieniu - jest traktowany również jako okres nieskładkowy.

• nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów, w tym także nauki na studiach zawodowych pierwszego stopnia (licencjackie); pod pojęciem "ukończenie nauki w szkole wyższej" rozumie się zaliczenie wszystkich semestrów przewidzianych regulaminem studiów,
• studiów doktoranckich i aspirantury naukowej, w wymiarze określonym w decyzji o ich utworzeniu, a także asystenckich studiów przygotowawczych,
• niewykonywania pracy przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych (nie więcej niż 5 lat),
• dokształcania zawodowego lekarzy w klinikach akademii medycznej i oddziałach instytutów naukowych w charakterze wolontariuszy - do 1 roku,
• urlopu bezpłatnego oraz przerw w zatrudnieniu w razie nieudzielenia urlopu bezpłatnego małżonkom pracowników skierowanych do pracy w przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy ONZ i w innych misjach za granicą, a także w instytutach oraz ośrodkach informacji i kultury za granicą.

Dowody: niektóre okresy nieskładkowe, m.in. okresy pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłaconego na podstawie Kodeksu pracy, zasiłków z ubezpieczenia społecznego: chorobowego lub opiekuńczego, okres urlopu wychowawczego. potwierdza pracodawca (lub prawny następca) w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu albo w świadectwie pracy.

Okres nauki w szkole wyższej może być udowodniony zaświadczeniem z uczelni potwierdzającym fakt ukończenia studiów, okres ich trwania i programowy wymiar studiów. Dowodem może być również dyplom, jeżeli studia zostały zakończone uzyskaniem dyplomu, a z dyplomu tego wynika okres trwania studiów i programowy wymiar studiów.

Dowodem potwierdzającym okres niewykonywania pracy przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Okresy składkowe i nieskładkowe mogą być uwzględnione także na podstawie orzeczenia sądu o uznaniu danego okresu.

Okresy nieskładkowe uwzględniane są w wymiarze nie przekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

W przypadku okresów nieskładkowych wyłącznie przy obliczaniu kapitału początkowego nie podlegają ograniczeniu do 1/3 udowodnionych okresów składkowych okresy urlopów wychowawczych, urlopów bezpłatnych udzielonych na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych, a także okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem, np. przed podjęciem zatrudnienia albo w przerwie w zatrudnieniu (ubezpieczeniu).

Jeżeli okresy te przypadają przed dniem nabycia prawa do renty (lub emerytury), mogą być uwzględnione przy obliczaniu kapitału początkowego w liczbie do 3 lat na każde dziecko w wieku do 4 lat. Okres ten zwiększa się o 1 rok w przypadku sprawowania opieki nad bliźniakami lub większą liczbą dzieci urodzonych przy jednym porodzie - wówczas okres ten (zamiast 3 lat) może wynosić 4 lata. Łącznie jednak okresy te nie mogą przekraczać 6 lat - bez względu na liczbę dzieci.

W razie, gdy opieka była sprawowana nad dzieckiem (lub dziećmi) szczególnej troski, na które przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny, okres nieskładkowy jest dodatkowo zwiększany - do 3 lat na każde dziecko.

Przykład 5

Pani Natalia K. udowodniła:

• 6 lat okresów składkowych,
• 5 lat nauki w szkole wyższej (okres nieskładkowy),
• 12 lat - okres opieki nad 4 dzieci w wieku do lat czterech, tj. 6 lat oraz dodatkowo 6 lat opieki na 2 dzieci niepełnosprawnych (okres nieskładkowy).

Przy obliczaniu kapitału początkowego zostanie uwzględnione:

• 6 lat okresów składkowych,
• 2 lata nauki w szkole wyższej - okres nieskładkowy ograniczony do 1/3 udowodnionych okresów składkowych,
• 12 lat opieki nad dziećmi, tj. 6 lat na 4 dzieci + 6 lat na dwoje dzieci niepełnosprawnych (jest to okres nieskładkowy niepodlegający ograniczeniu do 1/3 udowodnionych okresów składkowych).

Łączny staż wynosi:
6 lat okresów składkowych,
14 lat okresów nieskładkowych.

Osoby ubiegające się o ustalenie kapitału początkowego, które posiadają okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce przed 1 stycznia 1999 r. i w państwach z którymi wiążą Polskę umowy międzynarodowe w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, powinny złożyć takie same formularze i dokumenty jakie wymagane są od osób, które składają wniosek o ustalenie kapitału początkowego z tytułu okresów przebytych wyłącznie w Polsce. Ponadto osoby te powinny dołączyć do wniosku dokumenty potwierdzających okresy pracy lub ubezpieczenia przebyte w państwach umownych. W razie braku takich dokumentów powinny podać nazwy i adresy pracodawców oraz inne informacje, np. nazwę zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej, w której był ubezpieczony wnioskodawca i numer zagranicznego ubezpieczenia.

Osoby, które przebyły okresy ubezpieczenia/zamieszkania lub okresy traktowane jak okresy ubezpieczenia w państwach UE/EFTA powinny dodatkowo dołączyć do wniosku o ustalenie kapitału początkowego formularz unijny: E 207 PL- Informacje dotyczące przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej (należy wypełnić dokładnie i czytelnie punkt 7 tego formularza, podając szczegółową informację o przebytych okresach ubezpieczenia we wszystkich państwach członkowskich UE/EFTA, których ustawodawstwu podlegał wnioskodawca i czytelnie podpisać formularz).

Formularz unijny (druk: E 207  PL) dostępny jest we wszystkich terenowych jednostkach organizacyjnych ZUS. Możliwe jest również pobranie tych formularzy ze stron internetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Osoby, które przebyły okresy ubezpieczenia/zamieszkania lub okresy traktowane jak okresy ubezpieczenia w państwach, z którymi Polskę łączą umowy dwustronne o zabezpieczeniu społecznym  powinny zagraniczne okresy wykazać na formularzu ZUS Rp-6 (załącznik do wniosku o ustalenie kapitału początkowego).

Gdzie należy przekazać wniosek o ustalenie kapitału początkowego?

1. w Polsce posiadające okresy przebyte w Polsce i w państwach członkowskich UE/EFTA lub w państwach, z którymi wiążą Polskę dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym, powinny złożyć wniosek o ustalenie kapitału początkowego w oddziale ZUS właściwym ze względu na miejsce zamieszkania albo złożyć osobiście w najbliższej jednostce organizacyjnej ZUS.  Jeżeli oddział ustali, że zainteresowany przebył okresy krótsze niż 1 rok w UE/EFTA lub krótsze niż 6 miesięcy w krajach b. Jugosławii, wniosek zostanie przekazany do właściwej JRUM.
2. w UE/EFTA lub w państwie, z którym Polskę łączy dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym, posiadające wyłącznie polskie okresy albo okresy przebyte w Polsce i w państwie członkowskim UE/EFTA lub w kraju, z którym łączą Polskę dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym, powinny złożyć wniosek we właściwej Jednostce Realizującej Umowy Międzynarodowe.

Wykaz Jednostek Realizujących Umowy Międzynarodowe

Okresy ubezpieczenia na terenie Niemiec

Okresy ubezpieczenia przebyte na terenie Niemiec przed 1991 r. podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu kapitału początkowego, tak jakby zaistniały w Polsce, jeżeli ubezpieczony  do 31 grudnia 1990 r. przesiedlił się z Niemiec do Polski.

Przy ustalaniu kapitału początkowego osobie, która po 31 grudnia 1990 r. przesiedliła się ponownie do Niemiec, a następnie powróciła do Polski, nie uwzględnia się okresów ubezpieczenia w Niemczech przebytych do 31 grudnia 1990 r. W takim przypadku zastosowanie mają przepisy unijne, a więc okresy ubezpieczenia w Niemczech wynoszące 1 rok i dłuższe, obciążają stronę niemiecką.

Okresy ubezpieczenia w Niemczech przebyte po 31 grudnia 1990 r. - wynoszące 1 rok i więcej - obciążają stronę niemiecką, bez względu na to, w którym kraju UE/EOG mieszka ubezpieczony, w tym także jeżeli mieszka w Polsce.

Przykład 15

Pan Rafał  P. do wniosku o ustalenie kapitału początkowego dołączył m.in. dokumenty potwierdzające następujące okresy:

• od 1.04. do 31.08.1990 r. - okres zatrudnienia w Polsce,
• od 1.09.1990 r. do 31.08.1991 r. - okres zasadniczej służby wojskowej,
• od 1.10. do 31.12.1991 r. - okres ubezpieczenia we Francji,
• od 1.03. do 31.12.1992 r. - okres zatrudnienia w Polsce,
• od 1.01. do 30.09.1993 r. - okres ubezpieczenia w Hiszpanii,
• od 16.03.1995 r. do 31.07.1997 r. - okres ubezpieczenia w Niemczech.

Przy ustalaniu kapitału początkowego uwzględnione zostały okresy:

• zatrudnienia w Polsce - łącznie 1 rok i 3 mies.,
• zasadniczej służby wojskowej - 1rok,
• ubezpieczenia we Francji - 3 mies.,
• ubezpieczenia w Hiszpanii - 9 mies.

Ponieważ przebyte okresy ubezpieczenia za granicą w krajach UE, tj. we Francji i Hiszpanii wynoszące mniej niż 1 rok nie dają uprawnienia do świadczeń z tych krajów, podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu kapitału początkowego.

Natomiast okres ubezpieczenia w Niemczech, wynoszący ponad 1 rok (łącznie 2 lata, 5 mies. i 16 dni), nie będzie uwzględniony przy ustalaniu kapitału początkowego, gdyż przy ustalaniu uprawnień do emerytury za ten okres przysługiwać będzie część emerytury z instytucji ubezpieczeniowej Niemiec.

Osoba ubiegająca się o ustalenie kapitału początkowego, która posiada okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce przed 1999 r. i w krajach UE/EOG oraz Bułgarii i b. Jugosławii powinna:
wypełnić wniosek o ustalenie kapitału początkowego (druk ZUS Kp-1),
dołączyć do tego wniosku formularz unijny E 207 PL - Informacje dotyczące przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej (patrz: załącznik 3); wypełnić dokładnie i czytelnie punkt 7 tego formularza, podając szczegółową informację o przebytych okresach ubezpieczenia we wszystkich państwach członkowskich, których ustawodawstwem podlegał i czytelnie podpisać formularz,
dołączyć do wniosku kopie posiadanych dokumentów potwierdzających okresy pracy lub ubezpieczenia przebyte za granicą; w razie braku takich dokumentów, podać nazwy i adresy pracodawców oraz inne informacje, np. nazwę zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej, w której był ubezpieczony, i numer zagranicznego ubezpieczenia,
oryginalne dowody potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe przebyte w Polsce przed 1999 r.,
zaświadczenia lub inne dowody potwierdzające wysokość osiąganego wynagrodzenia w Polsce przed 1999 r., potrzebne do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego.
Formularz wniosku o ustalenie kapitału początkowego (druk ZUS Kp-1) oraz formularz unijny (druk E 207 PL) są dostępne nieodpłatnie we wszystkich terenowych jednostkach organizacyjnych ZUS. Możliwe jest również pobranie tych formularzy ze stron internetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - pod adresem: - www.zus.pl

Można także wykorzystać opracowany wzór wniosku o ponowne ustalenie kapitału początkowego - jest to druk o symbolu: ZUS Kp- 3 dostępny w jednostkach organizacyjnych ZUS lub na stronach internetowych ZUS.

Na obszarze każdego województwa znajduje się archiwum (zdarza się również, iż archiwa są w kilku miastach na terenie danego województwa), które gromadzą dokumentację zlikwidowanych państwowych jednostek organizacyjnych. Wykaz tych archiwów jest dostępny na stronnie internetowej ZUS - Dokumentowanie  okresów zatrudnienia (ubezpieczenia) oraz wynagrodzenia (dochodu), a także w każdym oddziale ZUS. O wskazanie adresów tych archiwów można również zwrócić się do urzędu wojewody.

W przypadku zlikwidowanych spółdzielni oraz organizacji spółdzielczych dokumentację osobową i płacową mógł przejąć związek rewizyjny, w którym była zrzeszona spółdzielnia, a jeżeli takiego związku nie ma, albo w razie jego likwidacji - Krajowa Rada Spółdzielcza (adres: 00-013 Warszawa, ul. Jasna 1).

Dokumenty pracownicze zlikwidowanych spółek prawa cywilnego lub handlowego powinien zabezpieczyć syndyk masy upadłościowej albo likwidator, który powinien wskazać  przechowawcę, któremu dokumentacja została przekazana, bądź zostanie przekazana do dalszego przechowywania. Powyższy tryb postępowania reguluje ustawa z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (tekst jednolity: Dz. U.  z 2011  r. Nr 123, poz. 698). O informacje odnośnie miejsca przechowywania dokumentów można zwrócić się do archiwów funkcjonujących przy   urzędzie  wojewody lub do ZUS albo odnaleźć  informację w internecie na stronach ZUS - Dokumentowanie  okresów zatrudnienia (ubezpieczenia) oraz wynagrodzenia (dochodu).

Pewne wskazówki dotyczące miejsc przechowywania dokumentacji (zwłaszcza zlikwidowanych przed 2002 r. spółek cywilnych i handlowych) można uzyskać za pośrednictwem wydziałów sądów  rejestrowych właściwych terytorialnie ze względu na siedzibę firmy.

Dokumentację upadających i likwidowanych zakładów pracy od 1994 r. przejmują również archiwa Stowarzyszenia Archiwistów Polskich, a także przechowawcy, którzy komercyjnie zajmują się przechowywaniem dokumentacji zlikwidowanych firm, spółek cywilnych i handlowych.

Archiwa, Stowarzyszenia Archiwistów Polskich i firmy, które komercyjnie zajmują się przechowywaniem dokumentów osobowych i płacowych zlikwidowanych zakładów pracy, wydają zaświadczenia albo poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów. Dokumentację otrzymaną z wymienionych jednostek organizacyjnych należy dołączyć do wniosku o ustalenie kapitału początkowego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - właściwy ze względu na miejsce wykonywania pracy (siedzibę firmy) - posiada dokumentację tych firm, które przed 1999 r. rozliczały składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w deklaracjach imiennych (informacja dostępna w części: ZUS, na podstawie własnej dokumentacji może potwierdzić okresy podlegania ubezpieczeniu, okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne sprzed 1999 r. oraz wysokość podstawy wymiaru składek).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie danych przekazanych przez Archiwum Państwowe, urzędy wojewódzkie, ministerstwa oraz inne urzędy i instytucje centralne - opracował bazę informacyjną wspomagającą poszukiwanie dokumentów zlikwidowanych zakładów pracy - jest to wykaz zlikwidowanych zakładów pracy z informacją i adresem, gdzie znajdują się dokumenty zlikwidowanego zakładu pracy.

W bazie tej zmieszczonych jest ponad 8 tys. zlikwidowanych (bądź przekształconych) różnych jednostek organizacyjnych: zakładów pracy, organizacji związkowych i partyjnych, spółdzielni, PGR i innych.

Baza ta jest zamieszczona w internecie na stronie  ZUS - Baza zlikwidowanych lub przekształconych zakładów pracy.

W 2004 r. utworzone zostało Archiwum Państwowe Dokumentacji Osobowej i Płacowej z siedzibą w Milanówku w województwie mazowieckim - adres: 05-822 Milanówek, ul. Stefana Okrzei 1, skr. Pocz.164; adres internetowy: http://www.apdop.gov.pl/.

Archiwum to przyjmuje dokumentację osobową i płacową od:

• pracodawców, których postawiono w stan likwidacji

     lub wobec których

• ogłoszono upadłość,
• przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie przechowywania dokumentacji, jeżeli przedsiębiorca został postawiony w stan likwidacji lub ogłoszono jego upadłość, albo cofnięto przedsiębiorcy zezwolenie na prowadzenie takiej działalności lub zakazano mu wykonywania takiej działalności, w przypadku stwierdzenia przez sąd rejestrowy niemożności zapewnienia środków na koszty dalszego przechowywania dokumentacji.

Archiwum to obejmuje swoim zasięgiem działania obszar całej Polski.

Na podstawie posiadanych zbiorów archiwum wydaje zaświadczenia lub poświadczone kserokopie dokumentacji płacowej.

Dla osób, które posiadają okresy służby w wojsku, w tym także służby zawodowej, zostało utworzone Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie - adres: 00-910 Warszawa, ul. Czerwonych Beretów 124  oraz  Archiwum  Wojsk Lądowych.